كۆرۈش: 583|ئىنكاس: 0

قەشقەر ھەققىدە

[ئۇلانما كۆچۈرۈش]

14

تېما

1

دوستلىرىم

77

جۇغلانما

رەسمىي ئەزا

Rank: 2

يوللىغان ۋاقتى 2014-9-17 17:58:20 |ھەممە قەۋەتنى كۆرۈش
1803512v9cb3q921x20p2p.jpg
قەشقەر ھەققىدە  
8 p) s/ ?4 x! o. O  Fقەشقەر رايونى # d! B& t( R; G
  قەشقەر رايونى ياۋرۇ ئاسىيا ئىچكى قۇرۇى لىقىنىڭ   ئوتتۇرا قىسىمىغا جايلاشقان بولۇپ ، جۇڭخۇا خەلىق جۇمھۇرىيتىنىڭ غەرىب شەرىق قىسمى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ غەرب جەنۇب قىسىمىغا جايلاشقان شەرىقى ئۇزۇنلۇق 71 گىرادۇس 39 مىردىيان 79 گىرادۇس 52 مىردىياندىن ، شىمالى قۇتۇپ 35 گىرادۇس 28 مىردىياندىن 40 گىرادۇس 16 مىردىيان ئوتتۇرسىغا جايلاشقان . شەرىق تەرىپى  تەكلىماكان قۇملۇقى شەرقى شىمالى ئاقسۇ ۋىلايەتنىڭ كەلپىن ناھىيەسى ، ئاۋات ناھىيەسى بىلەن تۇتاشقان بولۇپ غەرىبى شىمالى قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى بولغان ئاتۇش شەھىرى ئۇلۇغچات ناھىيەسى ، ئاقتۇ ناھىيەسى بىلەن تۇتاشقان بولۇپ شەرقى جەبۇپ تەرىپى خوتەن ۋىلايىتىنىڭ گۇم ناھىيەسى بىلەن تۇتاش ، قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ غەرىبى قىىمى تاجىكىستان بىلەن تۇتاشقان غەرىبى جەنۇبى ئافغانىستان دۆلىتى ۋە پاكىستان دۆلىتى بىلەن يېقىن بولۇپ ، چىگىرا سىزىقى ئومومىي ئۇزۇنلىقى 880 كىلومىتىر ئەتراپى قىرغىزىستان ، ئۆزبېكىستاب ،ھىندىستاندىن ئىبارەت 3 دۆلەت بىلەن تۇتىشىدۇ ، پۈتۈن ۋىلايەتنىڭ ئومومىي كۆلىمى 16.2 مىڭ كىۋادىرات كىلومىتىر شەرق غەرب كەڭلىكى تەخمىنەن 750 كىلومىتىر جەنۇبى بىلەن  شىمال ئۇزۇنلىقى 535 كىلومىتىر .
8 p( r" A1 g% Pقەشقەر ۋىلايىتىنىڭ قىسقىچە تونىشتۇرىلىشى
& D' Z: N; u( w& l9 sئومومىي ئەھۋالى   y8 R) r1 D/ _
6.JPG
5.JPG

" C$ F  @6 r" j0 L 4.JPG
3.JPG

. R( Q3 e" P2 S' @4 Y- M$ J. u 2.JPG
1.JPG
         / y  ]; P: F* w! i: D0 w" \' K+ ~
  قەشقەر شەھىرى بولسا ۋەتىنىمىزنىڭ ئەڭ غەرب تەرىپىدىكى چىگىرداش شەھەر قەدىمقى ئىسمى قەدىمىي شەھەر دەپ ئاتالغان ، تارىختىن قارىغاندا ئەڭ چوڭ مەشھۇر بولغان 4 چوڭ شەھەر نىڭ بىرى ، ئۇ ئەڭ مۇكەممەل بولغان 2000 يىللىق تارىخقا ئىگە بولغان قەدىمىي شەھەر شۇنداقلا شىنجاڭدىكى ئىككى چوڭ شەھەر نىڭ بىرى ھىساپلىنىدۇ ، ھەمدە ياۋرۇپا دۆلەتلىرى تەرىپىدىن < شەرىق تەرەپتىكى گۆھەر > دەپ تەرىپلىنىشكە ئېرىشكەن، قەشقەر شەھىرى بولسا 1952 يىلى قۇرۇلغان بولۇب  پۈتۈن شەھەرنىڭ ئومومىي كۆلىمى 554.8 كىۋادىرات كىلومىتىر بولۇپ 6 يېزا ، 2 بازار ، بىر مەيدان ، تۆت مەھەللە ئىش بىجىرىش ئورنى بار ، ئومومىي نوپوس سانى 70 مىڭ ( بۇنىڭ ئىچىدىكى ئاقما نوپوسلار 15 مىڭ ) بۇلار ئۇيغۇرلارنى ئاساس قىلغان ئاز سانلىق بولۇپ ئومومىي نوپوسنىڭ 82.8 پىرسەنىتىنى ئىگىلەيدۇ ، مىللى ئۆزگىچىلىكى قۇيۇق سىز قەشقەرگە بارماي تۇرۇپ شىنجاڭنىڭ ھەقىقى گۈزەللىكىنى ھىس قىلالمايسىز ھەم بەھىرلىنەلمەيسىز .    [0 a/ W5 C$ |8 z
ئىقتىسادى ئالاھىدە رايون / S- m& d2 [! K
  قەشقەر شەھىرى  ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى 8 دۆلەت مەبلەغ  چىقىرشىپ قوشىمدار دۆلەتلەر بىرلىشىپ دۆلىتىمىزنىڭ غەربكە بولغان ئېچىۋىتىش موھىم دەرۋازىسىنى ئاچتى ، ئىستىراتىگىيلىك ئورنى موھىم بولۇپ 1984 يىلى دۆلەت 2-دەرىجىلىك سىرىتقا قارىتا ئېچىۋىتىش ئورنى ، 1986 – يىلى ئىسمى ئۆزگەرتىلىپ جۇڭگودىكى تارىخ ئۇزۇن قەدىمىي يۇرىت ، 2004 – يىلى جۇڭگودىكى مۇنەۋەر بولغان ساياھەت رايونى 2010 يىلى 5 – ئايدا مەركىزى ھۆكىمەت شىنجاڭ خىزمەت سۆھبەت يىغىنىدا رەسمى تۈردە ئىقتىسادى ئالاھىدە رايون قىلىپ بىكىتىلدى 。  + v, w8 K! }6 z' J
مىللىي مەدەنىيتى 2 @: a2 k) K4 U! b& A3 c" |
  قەشقەر شەھىرى بولسا ئۇيغۇرلارنىڭ مىللى مەدەنىيەت بۆشىكى ، ھېيىتگاھ جامىئەسى ، ئىپارخان قەۋرىسى قاتارلىق تارىخ مەدەنىيتى  دۆلەت ئىچى سىرتىغا داڭلىق غەيرى ھەم كۆركەم بولغان ئىگىز سۇپىلىق ئائىلە تۇرالغۇلىرى ، قەسىر تۈسىنى ئالغان قەدىمىي كوچا ئۇيغۇر مەدەنىيتى قۇرلۇشلىرىنىڭ جەۋھىرى ، ھەمدە دۇنياغا داڭلىق بولغان < تۈركى تىللاردىۋانى > ۋە < قۇتاد غۇبلىك > بولسا مىللى مەدەنىيتىنىڭ ئەقىل پاراسىتىنىڭ جەۋھىرى ۋە ئىپادىلىنىشى ، قوياق بولغان مەدەنىيەت خەزىنىسى ھەمدە مىللى ئۆرۈپ ئادىتى ھەم ئاجايىپ گۈزەل بولغان تەبئىي مەنزىرسى قەشقەرنى دۇنياغا تونىشتىكى موھىم ئامىلىنىڭ بىرى ھىساپلىندۇ . : W0 c$ v- {; a$ Y; v& Q/ v# Y
ئىقتىسدادى ئەمىلىي كۈچى
0 x" g0 P- U3 D7 F* O; P  قەشقەر شەھىرى دۆلەتنىڭ غەربى تەرىپىدىكى چوڭ ئېچىۋىتىش پۇرسىتىنى چىڭ  تۇتۇپ ئەۋزەل تەبىي بايلىقىنى ھەل قىلغۇچ ئىستىراتىگىيگە ئايلاندۇرۇپ ئۆزىگە خاس بولغان ئەۋزەل يەر شارائىتى مول بايلىقلىرىنى تولۇق جارى قىلدۇرۇپ تەرەققى قىللىشنىڭ بىرىنجى ۋەزاپاسانى ئۈستىگە ئالدى ھەمدە تېزدىن ئىسلاھاتنى ئېچىۋىتىشكە قەدەم تاشلاپ زور كۈچ بىلەن تاشىقى ئىقتىسادىنى راۋاجلاندۇردى ، چوڭ شەھەر ئاساسي قۇرلۇشىنى تاماملاپ تېزلىكتە چوڭ يول بۆلەكلىرىنى ئېچىپ تاشقى سودا سەھنىسى ياراتتى ۋە ئىكىپورىت بازىسى قۇردى ، بۇنىڭ بىلەن جەمىئەت ئىقتىسادى شىددەت بىلەن تەرەققى قىلدى ، 2009 يىلى ئەمىلىي ئومومىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى 72.93 مىليارد يۈەن ، ئىستىمالچىلارنىڭ پارچە سېتىۋىلىش سوممىسى 32 مىليارد يۈەن ، شەھەر ئەممىلىرىنىڭ كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان سوممىسى 109 مىڭ يۈەن ، دىھقانلارنىڭ ئوتتۇرچە  ساپ كىرىمى 4 مىڭ 642 يغەن ، ئېشىشى 14.4 پىرسەنىت بولغان .
3 k- M# R) r1 gتارىخى تەرەققىيات جەريانى 3 Y. q2 M7 }& p5 R6 \
  قەشقەر بولسا ئۇيغۇرچە ئاتالغۇسى بويىچە < ھېيىتگاھ > دىگەن سۆزنڭ قىسقىچە ئىاتىلىشى بولۇپ سۆز مەنبەلىرىدىن تۈرۈك ، ئەرەب تىلى ، پارىس تىلى بىرلىشىپ مەيدانغا كەلگەن بولۇپ مەزمۇنى چوڭقۇر ، ھەربىر سۆزنىڭ ئۆزگىچە ئوخشىمىغان مەنالىرى بار ./ @$ Y( R# v6 D5 C
  بۈگۈنكى قەشقەر رايونىنىڭ قەدىمكى يېڭى شەھەر ئاتالغۇسى قەدىمكى يېڭى شەھەر بولسا ھازىرقى قەشقەر شەھىرى كونا شەھەر يېڭى شەھەر ناھىيەسى ، پەيزىۋات ناھىيەسى ، تاشقۇرغان ، يەكەن ، يېڭسار ، ئاقتۇ ، تاشقۇرغان جەنۇبى قىسمى ، قاغىلىق ، قاتارلىق ناھىيەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ . خەن ۋۇدى دەۋرىدىكى شەرىق تەرەپ يېڭى شەھەردىن باشلانغان  ھەممە جايلارنى خەن سۇلالىسى  كونتىرول قىلغان . مىلادىدىن بۇرۇنقى 60 يىلى خەن سۇلالىسى شىنجاڭدا غەرىبى يۇرىت قورۇقچى بەگ مەھكىمىسى تەسىس قىلغان . قەشقەر بولسا غەرىبى يۇرىتنىڭ بىر قىسمىغا ئايلانغان ھەمدە رەسمى ھالدا دۆلەت خەرىتىگە كىرگۈزۈلگەن تاڭ تەيزۇڭدىن كىيىنكى تاڭ سۇلالىسى ھۆكىمىتىنىڭ موھىم ھەربى ئىشلار ئورنى بولۇپ قالغان . ئەينىى ، ۋاقىتتا ئەنشىدىكى تۆت  چوڭ يېزا بازار قەشقەر ئىدى ، قىدىرغان پادىشاھ غەرب تەرەپنى ئاساسلىق باشقۇرۇش تەۋەلىكىگە ئۆتكەن . ! J5 y0 _% _% B% W# r! o
يۈەن سۇلالىسىنىڭ ئاناناس ۋاستىچىلىقى ئىچىدە قەشقەرنىڭ مەخسۇس تەسۋىرلەنگەن باشقا تەرجىمانلارغا  ئاساسلانغاندا  تىكىستىدىكى قەشقەرنىڭ خاتىرلىنىشچە  ، بۇ خانلىق دۆلەتنىڭ ئومومىي يەر كۆلىمى ئىنتايىن چوڭ بولۇپ  5 كۈندە بىسىپ ئۆتۈشكە توغرا كىلىدۇ ، ھازىر ئاھالىلارنىڭ تىل يېزىقى ئاساسىي جەھەتتىن مۇكەممەللەشكەن بۇلۇپ ، ئاساسلىق ئىسلام دىنىغان ئىشىنىدۇ ، چىگرا ئىچىدە نۇرغۇنلىغان ئىگىز تاملار تەكشى بولغان  يېزا بازارلارنى قورشاپ تۇرىدۇ ، ئەلۋەتتە بۇنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ چوڭى بولسا ئەڭ يارقىن بولغان قەشقەر شەھىرى ھىساپلىندۇ . بۇ يەرنىڭ شەرق تەرىپى ۋە شەرىق شىمال تەرەپلىرى ئارسىدا كۆپ بولغان قول _ ھۈنەرۋەنچىلىكنى ئاساس  قىلغان ئاھالىلەر بار . بۇلار دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا سودىگەرچىلىك قىلىدۇ . بۇ يەردە ئىنتايىن  گۈزەل بولغان باغۇ  - بوستان ،  ئۈزۈمزارلىق ، ئىشلەپچىقىرىش ئىگىلىكى ، پاختا مەھسۇلاتلىرى جىق ، كۆپلىگەن كىشىلەر دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا بىرىپ سودىگەرچىلىك قىلىدۇ .  تۇرمۇشى كۆڭۈللۈك ، تائاملىرى سەرخىل ، بۇرۇن بۇ يەردە ئاز بولمىغان خىرىستىئان مۇرىتلىرى بولغان ھەمدە چركاۋلار بار ئىدى .  مىنگو دەۋىرلىرىدە  قەشقەر مەمۇرىي رايون بولۇپ مەمۇرىيەت مەھكىمىسى  كونا شەھەر دە تەسىس قىلغان ، مىنگونىڭ 32 يىلى قەشقەردە مەمۇرىيەت ئورگىنى قۇرۇلغان ھەمدە 10-قېتىملىق يەكەن مەمۇرىي رايون تەسىس قىلغان .4 O' |/ Y% Z. l( s. v: W' b
  ئازاتلىقتىن كىين قەشقەر ۋىلايىتى ۋە يەكەن ۋىلايىتى قۇرۇلغان . 1956 يىلى يەكەن ۋىلايىتى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان . 1971 يىلى 1 ئايدا قەشقەر ۋىلايىتى قەشقەر رايونىغا ئۆزگەرتىلگەن. % b3 |2 C! S$ s& N0 O! |
180116nytdtk4lkntnmtzq.jpg
  W- P2 r' ^7 |8 }; |
  1998 يىلى  ئاخىرىدا قەشقەر رايونلىرىنىڭ ئومومىي  نوپوسى 327.95  مىڭ ئادەم بۇنىڭ ئىچىدىكى ئاز سانلىق مىللەتلەر ئومومىي نوپوسى 90.97 پىرسەنىتنى ئگەللىگەن .
9 u8 T7 G% r% r, G2 ?# y, ^2000 يىلى 5- قېتىملىق پۈتۈن مەملىكەت تاللاپ تەكشۈرۈش سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا قەشقەر ۋىلايىتى  ئومومىي نوپوسى 3 مىليون 405 مىڭ 713 ئادەم بۇنىڭ ئىچىدە  قەشقەر شەھىرىدىكى 340 مىڭ 640 ئادەم ، كونا شەھەر رايونىدىكى 345 مىڭ 380 ئادەم ، يېڭى شەھەر ناھىيەدىكىلەر 284 مىڭ 853 ئادەم ، يىڭسار ناھىيەسىدىكىلەر 213 مىڭ 338 ئادەم ، يۇپۇرغا ناھىيەسىدىكىلەر 181 مىڭ 721 ئادەم ، يەكەن ناھىياسىدىكىلەر 620 مىڭ 329 ئادەم ، قاغىلىق ناھىيەسىدىكىلەر 370 مىڭ 229 ئادەم ، مەكىت ناھىيەسىدىكىلەر 201 مىڭ 810 ئادەم ، پوسكام ناھىيە سىدىكىلەر 129 مىڭ 441 ئادەم ، پەيزىۋات ناھىيەسىدىكىلەر 311 مىڭ 733 ئادەم ، مارالبىشى ناھىيەسىدىكىلەر 375 مىڭ 883 ئادەم . تاشقۇرغان ناھىىيەسىدىكىلەر 304 مىڭ 54 ئادەم .
  A1 f$ N/ U/ B" ^+ t. i2001 يىلى پۈتۈن رايون يىل ئاخىرىدا ئومومىي نوپوس 34268 ئادەم ، بۇنىڭ ئىچىدە ئاز سانلىق مىللەتلەر نوپوسى 90 پىرسەنىتنى ئىگەللىگەن .$ J; e2 A+ d& s
2002 يىلى ئاخىرى ئومومىي نوپوس 348.76 مىڭ ئادەم ، بۇنىڭ ئىچىدىكى شەھەر بازار  نوپوسى `70.58  مىڭ ئادەم .
# {$ `: N8 V) t% X9 F- S$ h2003 – يىلى يىل ئاخىرى قەشقەرنىڭ ئومومىي نوپوسى سانى 3 مىليون 501 مىڭ 198 ئادەم ،  بۇنىڭ ئىچىدە شەھەر بازار نوپوسى 81.95 مىڭ ئادەم ، بىر شەھەر 11 ناھىيە ، 8 رايون ئىش بىجىرىش ئورنى ، 26 بازار 4 كوچا 14 يېزا 2310 يېزا كومىتىت ، 96 ئاھالە كومتىتى ، 16 تۈەن دىرىجىلىك  ئاپتونوم باشقۇرۇش ئورگىنى ، يېزا مەيدان ، نىفىت بازىسى ، ھەربى ئىشلار ئورگىنى قاتالىق ئورگانلار بار .
0 }2 y# d) K( X5 V# `* S' U+ Z% T2010 – يىلى گوۋۇيۈەن قەشقەرنىڭ جۇڭگودىكى چوڭ ئالتە ئالاھىدە ئىقتىساد رايونى ئىكەنلىكى تەستىقلىدى . * c9 m0 V+ {- O2 z, b1 _2 C& S/ G
جۇغراپىيلىك ئورنى
( d& @/ T1 y3 }; A' {يەر شەكلى 9 x5 Q. |5 m4 }! K( D2 w
  قەشقەر رايونى ئۈچ ھالقىلىق تاغ ، بىر تەرىپى ئىچىۋىتىلگەن شىمال تەرىپى تەڭرىتاغ تاغ تىزمىسى  غەرىب تەرىپىدە پامىر ئىگىزلىكى قەد كۆتۈرۈپ تيرىدۇ  جەنۇب تەرىپپىدە ۋە شەرىق غەرىب تەرەبلىرىدە كوئىنلون تېغى بار ، شەرىق تەرىپى كۆز يەتكۈسىز تەكلىماكان قۇملۇغى بار ، تۈمەن دەرياسى بار ، پۈتۈن يەر تۈزۈلىشى يۇقارقىلار بىلەن بىرىككەن .
- Y) \' e" c. K- J/ j/ v! U% M   ھىندىستان تەرەپتىكى نەم ھاۋانىڭ  كىرشى قىيىن ، مۇز وكيان تەرەپتى ن كىردىغان  سوغۇق ھاۋا  ئېقىمىنىڭ  كىرشىمۇ قىيىن بولۇپ ، قەشقەر رايونىنىڭ ھاۋارايى ئەھۋالىنى  ئىنىق ۋە ئىللىق بولغان بىپايان چۆل جەزىرىسى شەكىللەندۈردى ، قار مۇزلۇقلاردىن ئىقىپ كىرگەن سۇ قەشقەر بوستانلىقىغا ئىقىپ كىرىپ تغمەن دەرياسى ۋە قەشقەردىن ئىبارەت ئىككى چوڭ مەشھۇر بوستانلىقنى شەكىللەندۈرۈشتە  شارائىت ھازىرلىغان ، چىياۋگېلى چوققىسىنىڭ دىڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 8611مىتىر،دېڭىز يۈزىدىن  ئەڭ تۆۋەن تەكلىماكان قۇملۇقى 1100 مىتىر ، قەشقەرنىڭ ئوتتۇرچە دىڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 1289 مىتىر . - O& E4 s# [3 q% u0 F$ O$ H8 `& s
تاغ تىزمىسى ; E" o* a+ `1 K0 |
  تەڭرىتاغ جەنۇب تاغ تىزمىسى قەشقەرنىڭ شىمال قىتىمغا جايلاشقان ۋە شەرىق تەرىپىدىن غەرب تەرىپىگىچە سوزۇلغان بولۇپ ، ئالىپ تېغى ، ئوتتۇرا تاغ – ئويمان بار ، غەرب شەرقى  ئۇزۇنلىقى 77 گىرادۇس نۆل مىردىيان ، شەرقى ئۇزۇنلىقى 77.5 نۆل مىردىيان ئايرىم ئايرىم ھالدا پەيزىۋات چىگىرسىدىن شەرىقتىن غەربكە سوزۇلغان ۋە مارالبىشى ئىچى سىرتىغا سوزۇلىدۇ ، تەڭرىتېغى دۇنيادىكى 8 مىڭ مىتىردىنۈستى چوققىلىرىدىن 14 بار . ۋە كوئىنلون تاغ تىزمىسى ئىچىدە 4 تاغ تىزمىسى سوزۇلۇپ ياتىدۇ ، قەشقەر چىگرا ئىچىدە  كوئىنلون تېغى تاغ تىزمىسى شەرقى شىمال دۆڭلىكى ۈار بولۇپ ئۇزۇنلىقى 280 كىلومىتىر ، ئوتتۇرچە دىڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 5500 مىتىردىن يۇقىرى ، دۇنيا ئىچدىكى دىڭىز يۈزىدىن 8 مىڭ  مىتىر ئىگىزلىكتىكى 14 چوڭ چوققىلارنىڭ بىرى ، كوئىنلون تاغ تىزمىسنىڭ  ئىچىدە بولۇپ بۇنىڭ  ئىچىدە دېڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 8611 مىتىر كىلدىغان دۇنيا بويىچە ئىككىنجى ئورۇندا تۇردىغان چوققىدىن ئىككى چوققا بار  بولۇپ چىياۋگېلى چوققىسى بۇ كوئىنلون تاغ تىزمىسىدىكى ئاساسىي چوققا ، چىياۋگېلى چوققىسىنىڭ ئاساسىدا دېڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 8066 مىتىر كىلدىغان شور بۇلۇم تېغى ، دېڭىز يۈزىدىن 8047 مىتىر كىلدىغان ئون چوققىسى بار . 8 q# W7 f9 |) O! G6 _9 V0 j2 D" h3 \& V
تۈزلەڭلىك
8 y/ E$ h* m" j' s  تاغ ئالدىدىكى قىيسىيىپ ياتقان تۈزلەڭلىكلەر ئىچىدە قەشقەر كەڭرى بولغان بىر خىل ئالاھىدە يەر شەكلى تارقالغان بىگىزسىمان  كەلكۈن چۆكۈندىسى ، يوپكا شەكىللىك كەلكۈن چۆكۈندىسى تۈزلەڭلىك شەكىلدىكى كەلكۈن چۆكۈندىسى ،ئاساسلىق تۈزلەڭلىك ئۇپار ، فىيزى ، قىيپاش تۈزلەڭلىك قىزىل دەرياسى تۈزلەڭلىكى يەلپۈگۈچسىمەن ئىقىن چۆكۈندىسى ، تۈزلەڭلىك ئىقىن چۆكۈندىسى دىلتا ، تۇكىلاق ،قۇملۇقىدىن تەركىب تاپقان ، قىزىل دەرياسى ، چاقماق دەرياسى ، بۇغۇز دەرياسى  قاتارلىق تۈزلەڭلىك سىستىمىلىرى بۇ يەر شەكىل  تۈزۈلىشلىرى  ئاساسلىقى غەرىبتىن شەرىققە سوزۇلۇپ ياتىدۇ ، قەشقەر بولسا ئاساسلىق دىھقانچىلىق رايونلىرىنىڭ ۈىرى  بۇ يەردە زەرەپشان دەرياسى ، تىزناپ دەرياسى قاتارلىق دەريالار بىرىككەنتۈزلەڭلىك بولۇپ يەر شەكلى يۈزلىنىشى ئەسەسلىقى جەنۇپتىن شەرىققى ئازىرەق قىيپاش بۇ قەشقەردىكى ئەڭ چوڭ بوستانلىق ھىساپلىندۇ .
  [$ W( N, ~1 x' p$ Q  T6 |  t/ {مۇزلۇق # V6 H, ^4 k  Z! j9 u5 s
  قەشقەر رايونىنىڭ پامىر تېغى ، كوئىنلون تېغى ، مۇزلۇقلار ئىنتايىن كەڭ تارقالغان بولۇپ  پامىرنىڭ شەرىق تەرىپىدىكى مۇزلۇقلارنىڭ ئومومىي كۆلىمى 2 مىڭ 202 كىۋادىرات كىلومىتىر ، گۈڭگۈرۈت تېغى ، مۇز تېغى قاتارلىق مۇزلۇقلارنىڭ  ئومومىي كۆلىمى 635 مىڭ كىۋادىرات كىلو مىتىر ، مۇزلۇقلارنىڭ ئومومىي كۆلىمى 2200 مىڭ كىۋادىرات كىلومىتىردىن ئارتۇق ، مۇزلۇقلارنىڭ قېلىنلىقى 100 مىتىرغا يەتكەن ، گۇڭگىرىت تېغى شىمال دۆڭلىكىدە مۇزلۇقى بار . بۇنىڭ ئۇزۇنلىقى 2 مىڭ مىتىر ، ئاجايىپ چىرايلىق بولۇپ كۆزنى قاماشتۇرىدۇ. c) L! ]9 {: J# }8 ^2 A1 B
ئېقىنلىرى  
1 g* @, a) }. q- H 180924r2d62d2dk5rz6ara.jpg

# t1 h0 J5 u9 M: l' V$ j5 Q/ d  قەشقەر رايونىنىڭ گىرداسى ، يەر تۈزۈلىشىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ ، رايونلىرى يامغۇر يېغىننىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ ،  خېشىنىڭ مەنبەسى مۇزلۇققا جايلاشقان بولۇپ  تاغ رايونىدىكى قار مۇزلارنىڭ تاغ تەرەپلىرىگە  بولغان سۇ مىقتارى روشەن پۈتۈن رايوندا 5 چوڭ ئېقىن  بولۇپ بۇنىڭ ئىچىدە تۆۋەن مۇساپىلىك ئىقىندىن زەرەپشان دەرياسى قەشقەر رايونىنىڭ ئەڭ چوڭ ئىقىن بولۇپ تارماق ئىقىنلىرى كۆپ ئاساسلىق تارماق ئىقىنلىرى تاشقۇرغان دەرياسى ، قىچىقتىن دەرياسى ئۇنىڭ مەنبەسى  كوئىنلون تىغىدىكى چىياۋگېلى چوققىسى قار مۇز سۈيى ئارقىلىق تولۇقلايدۇ ، ئىقىننىڭ  ئومومىي ئۇزۇنلىقى 1000 كىلومىتىر ، ۋادا كۆلىمى 1081 كىۋادىرات كىلومىتىر ، پۈتۈن رايون دىھقانچىلىق مەيدانلىرىنىڭ ، بوستانلىرىنىڭ ئەڭ چوڭى زەرەپشان تۈزلەڭلىكى  بۇلار يەكەن ، يۇپۇرغا قاتارلىق 11 تۈەن ۋە  قاغىلىق قىسىمنىڭ دىھقانچىلىق ئىزلىرى ئاۋات ناھىيەسىنىڭ تارىم دەرياسىدىكى پىرۋوت كىرىمى 17 پىرسەنىت يىللىق ئىقىم مىقتارى 6433 مىليارىد كۇب مىتىر .
" A( p" M% u7 \: \* P4 Z4 D  قىزىل دەرياسى تۆۋەن ئىقىنى توپلىغان ، پەيزىۋاتنىڭ سۇ ئامبىرى يوقالغىن قىزىل دەريا رايونى ئاساسلىقى كونا شەھەر ناھىيەسى قەشقەر شەھىرى ، پەيزاۋات قاتارلىق ئۈچ رايوننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، يىللىق ئىقىن مىقتارى 20.21 مىليارد كۇب مىتىر،گەندى دەرياسى ، مۇز تاغ ، گۈڭگۈرۈت  ، ئگىم  باش قاتارلىق قار مۇزلارنىڭ تولۇقلىنىشى ئاساس قىلدۇ ، يامغۇر مىقتارى ئاز ، گەز دەرياسىنىڭ  ئومومىي ئۇزۇنلىقى 320 كىلومىتىر  ئىقىن كۆلىمى 1.62 مىڭ كۇب كىلومىتىر 3 تارماق ئېقىنى بار .
% Q* S( D) C1 x$ r2 _# T7 ?: x# R; qيەر ئاستى سۈيى
* |# V2 x% Z! E6 S9 S  قەشقەر يەر ئاستى سۈيى ئومومىي زاپاس مىقتارى تەخمىنەن 50-60 مىليارىد كۇب مىتىر ، يەر ئاستى ئىقىن ئاساسلىقى يەلپۈگۈچسىمان شەكىللىك ئىقتىدارلارنى تولۇقلاش رايونى قىلدۇ ، يەلپۈگۈچسىمان ئىقىن چۆكۈندىسى قاتارلىقلار ، بۇ چوڭ ئىقىنلاردىكى سۇلار كىرەكسىز ماددىلارنى راغ ئىغىزىدب سىرقىپ ئايرىلدۇ ، بۇ يەردە سىڭىپ يوقالغان  دەريا سۈيى 30 پىرسەنىتتىن يۇقىرى قىسمىنى ئىگىلەيدۇ ، تۈزلەڭلىك رايونىدىكى يەر ئاستى ئېقىنلىرى ئاساسلىقى مۇشۇ يەرنى مەنبە قىلىدۇ ، يەر ئاستى سۈيىنىڭ  ھەركەتلىنش دائىرسى بولسا يۇقىرى ئىقىنغا يەلپۈگۈچسىمان توشۇلىدۇ ، پەس ئېقىن تازلىغى بولسا  ھورلىنىپ يوقاپ كىتىدۇ .% y+ N) F1 @' {+ c
ھاۋا كىلىماتى
8 p) L& U: P9 g- }( D: k  قەشقەر رايونى ئوتتۇر ئاسىيانىڭ مەركىزىگە جايلاشقان ، جۇغراپىيلىك موھىتنىڭ  چەكلىمىسىگە ئۇچرايدۇ ،  ئىسىق بەلۋاغ تەۋە بولغان كىلىماتى بىر قەدەر قۇرغاق ، تۆت پەسلى روشەن ، تىمپىراتورا پەرقى چوڭ ، ،ىقتار تۆۋەن ، پارلىنىشى كۆپ ، ياز پەسلى تومۇز ئىسسىق ، قىش پەسلى ئانچە سوغۇق ئەمەس  ئەمما تۆۋەن تىمپىراتورا مەزگىلى ئۇزۇن  كۈز ياز پەسىللىرىدە كۆپرەك بوران چىقىدۇ ، قۇم بوران كۆپىرەك يەر شەكلى مۇرەككەپ كىلىمات پەرقى بىر قەدەر چوڭ ، چوڭ جەھەتتىن 5 رايونغا بۆلۈشكە بولىدۇ ، قار مۇزلار يىل بويى يىغىلىپ تۇرىدۇ ، تىمپىراتورسى ئىنتايىن سوغۇق ، ھاۋارايى قۇرغاق ، ئوكسىگىن كەمچىل ، كىلىمات ئۆزگىرىشى ئۆزگىرىشچان ، سوغۇق ئىللىق ئىككى پەسىلگە بۇيرۇلغان . - P/ t/ k& t6 W* T5 D
بايلىقلىرى ) W) h7 X/ |3 c% p" W+ n
يەر بايلىقلىرى
+ B) F  t# o- ]5 H. n  قەشقەرنىڭ ئومومىي يەر مەيدانى 1394.79 مىڭ گىكتار . پۈتۈن شىنجاڭ يەر كۆلىمىنىڭ 12\1 نىبىتىنى ئىگىلەيدۇ ، قۇمساڭ تۇپراق مىقتارى تۆۋەن بولۇپ بىر پىرسەنىتنى ئىگىلەيدۇ پۈتۈن تېرىلغۇ يەر مەيدانى 57.5 مىڭ گىكتار  پايدىلىنىشقا بولدىغان ئوتلاق 11.48 مىڭ گىكتار ، بۇنىڭ ئىچىدە ئەلا سۈپەتلىك ئوتلاق 2.96 مىڭ گىكتار ، چىتلاق بولسا 1.38 مىڭ گىكتار ، سۇ تەۋەلىك كۆلىمى 79.9مىڭ گىكتار ، زاپاس تېرىلغۇ يەر مەيدانى 58.81 مىڭ گىكتار ، يىللىق ئوتتۇرچە ئېچىش تەخمىنەن  2000 گىكتار .
# A+ `- N: B" {- l" ]/ N' {  r  سۇ بايلىقى
3 k+ s+ a% l7 [) c6 j% O0 z  قەشقەر رايونىنىڭ ھەر بىر دەريا ئېقىنلىرىنىڭ مەنبەسى مۇزلۇق بولۇپ تاغلىق قار مۇز بەلۋىغى ھەر بىر پەسىلنىڭ ئوخشىمىغان نەملىكىنىڭ بىكىشى ئاستىدا روشەن ئۆزگىرىش پەيدا قىلغان ، بۇ رايونلاردا زەرەپشان ئېقىمى ،   كىچىك ئېقىنلاردىن جەمئي 10 ، ئۇنىڭ ئىچىدە بىر قەدەر چوڭ بولغانلىرىدىن زەرەپشان ، تىزناپ ، قىزىل ، گەز ، كۈسەن قاتارلىق بەش ئېقىن بار . 6 – ئايدىن 9- ئايغىچە بولغان مەزگىل ھۆل يېغىن مىقتارى يۇقىرى بولۇپ ، 60 پىرسەنىتتىن 80 پىرسەنىتكىچە ئۆرلەپ كەلكۈن ئاپىتى يۈز بېرىدۇ . 80 – يىللارنىڭ دەسلەپكى ۋە  ئوتتۇرا مەزگىللىرىدە پۈتۈن رايوندا چوڭ ئوتتۇر كىچىك سۇ ئامبارلىرىدىن 102 سى بار ، ئومومىي ساقلاش زاپىسى 13.39 مىليارد كۇب مىتىر ، قىشتىكى زاپاس ساقلاش مىقتارى ئەڭ يۇقىرىسى 10.7 مىليارد كۇب مىتىر ، يازدىكى زاپاس مىقتارى 8-10 مىليارد كۇب مىتىر ، ئومومىي زاپاس ساقلاش مىقتارى 600 مىليارد كۇب مىتىر ، دىھقانچىلىق ئېتىزلىرىنىڭ سۇغۇرلىنىشى 390.5 مىڭ مو قېتىم . بۇ 102 سۇ ئامبىرىنىڭ ئىچىدە بىر مىليارد كۇب مىتىردىن ئارتۇق سۇ ساقلايدىغان ئورنى شىياۋخەيزى سۇ ئامبىرى  .  زاپاس سۇ 4.56 كۇب مىتىر  ،  شىكىرسۇ ئامبىرى  ، يوڭ ئەنباۋ سۇ ئامبىرى قاتارلىقلار ، تارقالغان ۋە جايلاشقان ئورۇنلىرىنڭ ئاساسلىق كىلىش مەنبەسى زەرەپشان دەرياسى .: k, a9 |' f; P. v
ھايۋانات ئۆسۈملۈك بايلىقلىرى . @4 V( z3 r/ J" s( i4 z- d
   ئۆسۈملۈم بايلىقلىرى ئاساسلىقى ئىگىز تاغ ، تۈزلەڭلىىك ۋە بوستانلىق چۆل باياۋان ساسلىق ئۆسۈملىكلىرى قاتارلىقلار ، بۇ يەردىكى پۈتكۈل ئورمانلىق كۆلىمى 35.53 مىڭ گىكتار ، بۇنىڭ ئىچىدىكى تەبئىي ئورمانلىق كۆلىمى 22.93 مىڭ گىكتار  ، ئورمانلىق بىلەن قاپلىنىش نىسبىتى 2.75 پىرسەنىت ، دەل – دەرەخ تۈرلىرىدىن ئاق تېرەك ، سۆگەت ، تال سۆگەت ، ئۈجمە دەرىخى ، چىلان ، تۇخۇمەك دەرىخى ، جۇڭگو چىنارى ، قارىغاي ، شەمشاد ، ئارىچا ، يۇلغۇن ، توغراق ، جىغان قاتارلىقلار .
) B9 X5 a& e4 \6 r! l. rمىۋىلىك دەرەخلىرىدىن شاپتۇن ، ئۈرۈك ، نەشپۈت ، ئالما ، بادام ، ئۈزۈم . ئەنجۈر ، ئانار ، گىلاس ، پىستە ، ياڭاق قاتارلىقلار ، قوغۇن تاۋۇزنىڭ سۈپىتى ياخشى بولۇپ شىكەر ماددىسى يۇقىرى ، ئۇنىڭدىن سىرىت بۇغداي شال پاختىنى ئاساس قىلغان مايسا   ،  ئارپا ،  قوناق ، زىغىر قاتارلىقلار  ،  سەي كۆكتات لىرىدىن  زىرە ، خاسىڭ ، كۈنجۈت ، ئارپا بەدىيان قاتارلىقلار ، دورىلىق ئۆسۈملىكلىرىدىن چۇچۇك بويا ، ئادەم گىياھ ، چاكاندا ، قار لەيلىسى قاتارلىق 10 نەچچە خىل دورىلىق ئۆسۈملۈكلىرى بار ،  ئۆي ھايۋانلىرىدىن كالا ، قوي، ئات ، ئىشەك ، تۆگە ، قىچىر ، توشقان قاتارلىقلار بار ، ياۋايى ھايۋانلىرىدىن تۈلكە ، ياۋا توڭگۇز ، جەرەن يىلپىز ، ئۇلار ، ياۋا توشقان ، تىيىن ، كىيىك قاتارلىقلار يەنە ئۇچار قاناتلىقلار مۇ بار .
5 Q& b9 P3 B4 Yدورا كان بايلىقلىرى + z) U+ S1 i& y: B# k
  ھازىرغىچە بايقالغان كان بايلىقلىرىدىن 67 خىل كان دورا باىلىقلىرى بولغان يەردىن 224 گە يېقىن ، بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ چوڭ كان دورا بايلىقلىرى ئورنىدىن 12 سى ئاساسلىق كان بايلىقلىرىدىن نىفىت، تەبئىي گاز ، تۆمۈر ،  سىلانتىس ، يەر ئىسسىقلىقى ، تۆمۈر ، خىروم ، تىتان  ، مانگان ، ئالتۇن ، كۆمۈش ، ئاليومىن ، مىس ، قوغۇشۇن ، ۋولفىرام ،         كان رودىسى ، فوسفر ، پىراگىرىت ، قاشتىشى قاتارلىقلارنىڭ زاپاس مىقتارى مول .
% Y' b6 r) K; k( V! d/ C' |  مەمۇرىي رايونلارغا بۆلىنىشى
$ S# t+ e6 v; O, J2 j$ w) v 1812422n5bbobfccyoy322.jpg

7 s9 Z* W  x3 {! e, p+ T) l  قەشقەر رايونى بىر شەھەر ،بىر ئاپتونوم ناھىيە ، ئون ناھىيە بار بولۇپ : قەشقەر شەھىرى ، كونا شەھەر ناھىيسى ، يېڭسار ناھىيەسى ، يۇپۇرغا ناھىيەسى ، پەيزىۋات ناھىيەسى ، يەكەن ناھىيەسى ، پوسكام ناھىيەسى ، قاغىلىق ناھىيەسى ، مەكىت ناھىيەسى ، مارالبىشى ناھىيەسى ، تاشقۇرغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيەسى بار ، جەمئىي تۆت يول بۆلەك 28 يېزا – بازار ، 140 يېزى ، 155 مەھەللە باشقۇرۇش ئورنى ، 2296 يېزا كومتىتى ، رايونلارنىڭ مەمۇرىيەت تۇرالغۇلىرى ئازاتلىق شىمالى يولى 46 نۇمۇرغا جايلاشقان .
( g- |0 f/ s% W! g  x: @, a  قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ يەر كۆلىمى 1مىليون 117 مىڭ 94.3 كىۋادىرات كىلومىتىر ، شەھەر ئىچىنىڭ نوپوسى 360 مىڭ ،  پوچتا نۇمۇرى : 844000
9 w  Z/ A, `6 D; X4 C3 ^1 sخەلىق ھۆكىمىتى شەرقى خەلىق يولىغا جايلاشقان ، كونا شەھەر ناھىيەسىنىڭ كۆلىمى 3482.94 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 37 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 8844100 ، يېڭى شەھەر ناھىيەسىنىڭ ئومومىي كۆلىمى 2262.75 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 29 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 844200 ، يېڭسار ناھىيەسىنىڭ ئومومىي كۆلىمى 3420.9 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 23000 ، پوچتا نۇمۇرى : 844500 ، يۇپۇرغا ناھىيەسىنىڭ يەر كۆلىمى 9964.96 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 12مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 844800 يەكەن ناھىيەسىنىڭ ئومومىي كۆلىمى 9036.55 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 62 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى 844700 ، قاغىلىق ناھىيەسىنىڭ ئومومىي كۆلىمى 28928.64 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 37 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 844900 ، مەكىت ناھىيەسىنىڭ ئومومىي كۆلىمى 3165.76 كىۋادىرات كىلومىتىر ، موپوسى 14 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى 844400 ،پەيزىۋات ناھىيەسىنىڭ ئومومىي يەر كۆلىمى 6600.68 كىۋادىرات كىلومىتىر  ، نوپوسى 33 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 844300 ، مارالبېشى ناھىيسىنىڭ ئومومىي يەر كۆلىمى 18490.59 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 39 مىڭ ، پوچتا نۇمۇرى : 843800 ، تاشقۇرغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيسىنىڭ ئومومىي يەر كۆلىمى 24088.42 كىۋادىرات كىلومىتىر ، نوپوسى 3 مىڭ ، پوچتا نومورى : 845250.
4 g: L7 w' A0 V2 v; |, \, O2 Fقاتناش3 y$ C( F# P# w* \
ئاۋىئاتسىيسى & m1 E; R4 g# P
  قەشقەردىن ئۈرۈمچىگە قاتنايدىغان چوڭ تىپتىكى ئاۋىئاتسىيە ھەر ھەپتىدە يەنە تۆت قېتىملىق نۆۋەتچى ئايروپىلان ئۇچۇشنى كۆپەيتكەن بۇ ئارقىلىق ساياھەتچىلەر ئۈچۈن ناھايىتى ياخشى بولغان قولايلىقلارنى يارىتىپ بەرگەن . + v) z+ K% C8 S8 w% ^
پويىز 8 |" L9 r% n( g: T; R
  قەشقەر ۋوگىزالى قەشقەر شەھىرىنىڭ شەرقى قىسمىغا جايلاشقان بولۇپ شەھەر رايونىدىن ئارلىقى 6 كىلومىتىر ، شەھەر رايونىدىن ماشىنا توسۇپ بارغاندا پەقەت 10 يۈەنلا كىتىدۇ ، ئىنتايىن قولايلىق . 6 L; t  [/ X& d3 }/ k* ^& _
ئاپتوموبىل . q5 R; p; [; m; K! z$ ~. y9 n  d
  قەشقەر بولسا جەنۇبى شىنجاڭنىڭ قاتناش بەلۋىغى بولۇپ ، قاتناش ئىشلىرى بىر قەدەر تەرەققى قىلغان  . قەشقەر تاشيوللىرى ھەر تەرەپكە تۇتىشىدۇ ، پۈتۈن 12 ناھىيەگە قاتناش ۋاستىلىرى تەمىنلەنگەن .2 C) t; c- o8 l7 M0 O* G' s. }9 c6 Z5 f
كىرا ماشىنىسى) Z; u( ^$ R" t: B4 n) t' E( j3 s) e
  قوزغۇلۇش باھاسى ھەر ئۈچ كىلومىتىرغا 5 يۈەن ، شەھەر ئىچىدىن ئادەتتە ئايرىدىرومغىچە بولغان ئارىلىققا پەقەت 10 يۈەندىن 30 يۈەنگىچە كىتىدۇ.- a' d* q: m4 e9 |+ _
نوپوسى
5 T& A' z& H6 I6 p- V" A 6 _& M( G+ \; D$ t& Z2 ?2 Z* E
  2005 يىلى پۈتۈن رايوننڭ يىل ئاخىرىدىكى نوپوس سانى ئالدىنقى يىلدىكىدىن 7.87 مىڭ ئادەم كۆپەيگەن ، بۇنىڭ ئىچىدە شەھەر نوپوس سانى 90.02 مىڭ ئادەم ، ئالدىنىى يىلدىكىدىن كۆپىيىش سانى 8.6 مڭ ئادەم ، ئايال نوپوس سانى 181.64 مىڭ ئادەن ، 49.17 پىرسەنىتنى ئىگىلەيدى . تۇغۇلۇش نىسبىتى 13.08 پىرسەنىتنى ئىگىلەيدۇ ، ئۆلىش نىسبىتى 4.1 پىرسەنىت نوپوسلارنىڭ تەبئىي كۆپىيىش سانى 13.09 پىرسەنىت .( I. Z5 m- h: N8 e2 H  Q
مىللىتى
( y3 s) m0 x9 k6 p  ( _. O6 J1 J5 q
  قەشقەر كۆپ مىللەت ئولتىراقلاشقان رايون بولۇپ كۆپلىگەن قەدىمكى مىللەتلەر مۇشۇ يەردە ياشاپ ئۆتكەن ، ئىقتىسادى تەرەققىيات مەدەنىيتى ھەر خىل ، ئۇزۇن مۇددەتلىك تەرەققىيات مۇساپىسىدە ھەر مىللەتلەر ئۆز – ئارا ئىتىپاقلىشىش ھەمكارلىشىش ، ئۆز ئارا تەسىر كۆرسىتىش ، ئۆز ئارا بىرلىشىش ئاساسىدا ، ھازىرقى زامان مىللەتلىرىنىڭ مۇساپىسىگە قەدەم قويدى ، 2003 يىلى چىگرا ئىچىدىكى ئاز سانلىق مىللەتلەر بولسا ، ئۇيغۇر خەنزۇ ، تاجىك ، خۇيزى ، قىرغىز ، ئۆزبەك ، قازاق ، روس ، داغۇر ، مۇڭغۇل ، تىبەت ، مانجۇ قاتارلىق 31 مىللەت بار .  }- ], o7 `& p
جەمىئىيتى
1 `# J) W/ i. c# s+ T  مەدەنىيەت سەنئەت ئىشلىرى + j+ |( j; _0 x8 g8 O& Q# ]8 Q' W
   قەشقەر رايونىنىڭ ئەدەبىيەت سەنئەت ئورۇنداش تەشكىلاتىدىن  مەدىنىيەت سارىيى 13 ، ئاممىۋى كىتابخانىلار 8 ، موزېيخانا 1 ، رادىئو – چاستوتا مۇنبىرى ئۇلاپ ئاڭلىتىش ئىستانىسى 146 ، تىلۋىزىيە تارقىتىش مۇنبىرى ۋە ئۇلاپ تارقىتىش مۇنبىرى 118 ، پۈتۈن رايوندا رادىئونىڭ قاپلىنىش نىسبىتى 95.69 پىرسەنىت ، تىلۋىزىيە قۇبۇللىغۇشلىرىنىڭ قاپلىنىش نىسبىتى 94.52 پىرسەنىت .
& b  ^" X' t9 B  tپۈتۈن رايون ئاممىۋى تازلىق ئورگانلىرى 1041 ، بۇنىڭ ئىچىدىكى دوختۇر خانا سەھىيە دوختۇرخانىسى 221 ، ئانا بالىلار ساقلىقنى ساقلاش ئورگانلىرىدىن 12  ، بۇنىڭ ئىچىدىكى سەھىيە دوختۇرخانىسىدا بار بولغان كارۋات 8820 ، ساقلىقنى ساقلاش تېخنىكا خادىملىرى 9518 ، بۇنىڭ ئىچىدىكى دوختۇر 3962 ، ! E7 ^- d2 h" c# q0 `0 t* j
كىشىلەرنىڭ تۇرمۇشى ۋە جەمىئيەت كاپالىتى
0 E% v! u& c. T3 S5 m  U7 M0 i: v4 t, i  2005 – يىلى تاللاپ تەكشۈرۈشكە قارىغاندا شەھەر بازارئاھالىلىرنىڭ  ئوتتۇرچە كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىمى 7216 يۈەن ، ئەمىلىي ئېشىش نىسبىتى 5 پىرسەنىت ، دىھقان چارۋىچىلارنىڭ ئوتتۇرچە ساپ كىرىمى 1816 يۈەن ، ئالدىنقى يىلىغا قارىغاندا 182 يۈەن ئۆسكەن ، ئېشىشى 11.4 پىرسەنىت ، ئىچىلارنىڭ ئوتتۇرچە مائاشى 1500 يۈەن ، ئېشىش نىسبىتى 6.57 پىرسەنىت .
/ j! L; N1 w& T, l0 _  جەمىئىيەت كاپالەت تۈزۈلمىسى بىر قەدەر مۇكەممەللەشكەن بۇلۇپ پۈتۈن يىل 10.5 مىڭ ئىشچىلار ئىشسىزلىق سۇغۇرتىسىغا قاتناشتۇرۇلغان ، ئېشىشى 3 پىرسەنىت ، 5.15 مىڭ ئادەم ئاساسىي ياشانغاندا كۈتىنىش سۇغۇرتسىغا ئېرىشكەن ، ئېشىشى 6.2 پىرسەنىت ، 17.64 مىڭ ئىشچى ئاساسىي داۋالىنىش سۇغۇرتىسىغا قاتناشتۇرۇلغان ، ئېشىشى 2 پىرسەنىت ، يېزا بازارلاردىكى تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتىنىڭ تارقىتىلشى 1.3 مىليارد يۈەن ، تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتىدىن بەھىرلىندىغانلار 14.13 مىڭ ئادەم پۈتۈن رايون ئىچىدە ھەر تۈرلۈك جەمىيەت پاراۋانلىق ئورنىدىن 19 بار ، كارۋاتتىن 1320 ، كۈتۈندىغان ئادەملەر 1297 ،  جەمىيەت پارانلىق لاتارىيسى 70067.84 مىڭ يۈەن ، جەمىيەت پاراۋانلىق ئۆمۆر سۇغۇرتىسى ئومومىي مەبلىغى 2 مىليون 473.74 مىڭ يۈەن .
* X9 i1 ~% y9 i( i/ |ئىقتىسادى
/ p# I5 S' i3 {4 o; A1. ئونىۋىرساللىق $ D. w" r: |$ A! R- v4 O! ]- n# s
  دەسلەپكى قەدەمنى ھىساپلىغاندا قەشقەر رايونىنىڭ ئومومىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى 517.3 مىليارد يۈەن ، ئالدىنقى يىلغا قارىغاندا ئېشىش نىسبىتى 15.7 پىرسەنىت ، بۇنىڭ ئىچىدە سانائەت كەسپىنىڭ ئېشىشى قىممىتى 175.2 مىليارد يۈەن ، ئېشىش نىبىتى 17.5 پىرسەنىت ، ئىككىنجى كەسىپنىڭ ئېشىشى قىممىتى 143.1 مىليارد يۈەن ، ئېشىش نىسبىتى 28 پىرسەنىت ، ئۈچىنجى كەسىپنىڭ ئېشىش قىممىتى 199 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى نىسبىتى 17.5 پىرسەنىت ، ئۈچ كەسىپنىڭ تۈزۈلىشىدە بىرىنجى كەسىپنىڭ ئىگىلىگەن ئورنى 39.3 پىرسەنىت ، ئىككىنجى كەسپى بولسا 27.7 پىرسەنىت ، ئۈچىنجى كەسىپ بولسا 38.4 پىرسەنىت ، كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان ئومومىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى 12817 يۈەن ، ئالدىنقى يىلغا قارىغاندا ئېشىش نىسبىتى 13.1 پىرسەنىت ئۆرلىگەن .
0 ~9 N$ T( V* ]0 R- X" t! ]) |  ئاھالىلەرنىڭ ئونىۋىرسال ئىستىمال قىممىتى ئالدىنقى يىللارغا قارىغاندا 4.6 پىرسەنىت ئۆرلىگەن ، بۇنىڭ ئىچىدە يىمەكلىكلەرنىڭ باھاسى 8.9 پىرسەنىت ، ھاراق تاماكا باھاسى 8.8 پىرسەنىت ، كىيىم كىچەكلەرنىڭ باھاسى 2.3 پىرسەنىت ، تۇرالغۇ ئۆينىڭ باھاسى 0.7 پىرسەنىت ، مەھسۇلاتلارنىڭ سېتىلىش قىممىتىنىڭ دەرىجى كۆرسەتكۈچى 3.9 پىرسەنىت مۇلازىمەت تۈرلىرىنىڭ باھاسى 2.8 پىرسەنىت ئۆرلىگەن .
2 i8 a- r" G5 P! j: n  I7 y3 S/ C6 g2. دىھقانچىلىق 0 @0 h; T8 `4 F# r
  پۈتۈن يىلدىكى دىھقانچىلىق ، ئورمانچىلىق ۋە بىلىقچىلىق ئومومىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى 360.14 مىليارد يۈەن ، ئالدىنقى يىلدىكىگە قارىغاندا ئېشىش نىسبىتى 5.54 پىرسەنىت ، بۇنىڭ ئىچىدە ئاشلىق تېرىلغۇ مەيدانى 632.65 مىڭ گىكتار ، ئېشىش نىسبىتى 1.46 پىرسەنىت ، پاختا مەيدانىنىڭ كۆلىمى 321.17 مىڭ گىكتار ، ئېشىش نىسبىتى 1.63 پىرسەنىت ،  تاۋۇز تېرىلغۇ كۆلىمى 99.55 مىڭ گىكتار ، ئېشىشى نىسبىتى 8.31 پىرسەنىت ، سەي كۆكتات تېرىلغۇ كۆلىمى 91.52 مىڭ گىكتار ، ئېشىش نىسبىتى 8.57 پىرسەنىت ، ئورمانزارلىق كۆلىمى 504.11 مىڭ گىكتار ، ئېشىشى 11.93 پىرسەنىت . پۈتۈن يىل ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىش مىقتارى 267.92 مىڭ توننا ، ئېشىشى 4.03 پىرسەنىت بۇنىڭ ئىچىدە بۇغداي 129.81 مىڭ توننا ، قوناق 125.58 مىڭ توننا ، پاختا 36.98 مىڭ توننا ، سەي كۆكتات ئىشلەپچىقىرىش 259.98 مىڭ توننا ، ئېشىشى 2.59 پىرسەنىت ، تاۋۇز 266.87 مىڭ توننا  ، ئېشىشى 11.46 پىرسەنىت ، باغ ئورمانچىلىق 266.87 مىڭ توننا ، ئېشىشى 14.65 پىرسەنىت . : Z! A- p6 ]5 L- o6 Y- i/ |
3 . سانائەت ۋە بىناكارلىق
& x  q  ]5 [7 i  X" I2 s   2012-يىلى پۈتۈن رايون باج تاپشۇرغۇچىلار 1090 ( يەككە باج تاپشۇرغۇچىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالمايدۇ ) بۇنىڭ ئىچىدە كارخانا كۆلىمىدىكى سانائەتچىلەر 31.1 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 31.2 پىرسەنىت ، كۆلەم دائىرسى سانائەتتىن كىچىك بولغانلىرىنىڭ ئېشىشى قىممىتى 50.2 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 29.3 پىرسەنىت ، بۇنىڭ ئىچىدە يىنىك سانائەت ئىشلەپچىقىرشى 105.6 پىرسەنىت ، ئېغىر سانائەت 97.9 پىرسەنىت . پۈتۈن جەمىيەت بىناكارلىقىنىڭ بارلىققا كىلشى ۋە قاپلىنىش قىممىتى 61.87 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 25.8 پىرسەنىت . " q0 N5 R" W8 c( r
4. مۇقىم بولغان مەبلىغى
2 t; a# \/ h# ?0 M  پۈتۈن جەمىيەت موقىم كاپتال مەبلەغ سېلىنمىسى 500.18 مىليارد يۈەن ئالدىنقى يىلغا قارىغاندا ، 30.2 پىرەنىت ئاشقان .
& |) ]) Y' i& a' g: k9 g  مەبلەغ سېلىنمىسىدىن قارىغاندا بىرىنجى كەسىپكە بولغان سېلىنما مەبلەغ 19.31 مىليارد يۈەن ، ئالدىنقى يىلغا قارىغاندا 2.3 پىرسەنىت ئاشقان ، ئىككىنجى كەسىپكە سېلىنغان مەبلەغ 155.46 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 2.5 پىرسەنىت ، بۇنىڭ ئىچىدە سانائەت سېلىنمىسى 144.28مىليارىد يۈەن ، ئېشىشى 26.6 پىرسەنىت ، ئۈچىنجى كەسىپكە بولغان سېلىنما مەبلەغ 325.4 مىليارد يۈەن ئېشىشى 52.3 پىرسەنىت بولغان .
8 F# d1 l/ b; ?5.  سودا ۋە ساياھەتچىلىك ' [4 U& y% J+ P- P
  ئىستىمالچىلارنىڭ پارچە سېتىۋىلىش ئومومىي سوممىسى 110.47 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 23.48 پىرسەنىت ، سىتاستىكىغا ئاساسلانغاندا يېزا – بازار ئىستىمالچىلارنىڭ پارچە سېتىۋىلىش سوممىسى 89.32 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 22 پىرسەنىت ، يېزا – بازارلارنىڭ پارچە سېتىۋىلىش سوممىسى 21.15 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 30.15 پىرسەنىت ، ئىستىمالچىلارنىڭ ئىستىمال قىلىش ھالىتىنى سىتاستىكا قىلغاندا پارچە ۋە توپ سېتىۋىلىش سوممىسى 96.26 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 22.29 پىرسەنىت ، يىمەك – ئىچمەك تىجارىتنىڭ سوممىسى 14.21 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 32.22 پىرسەنىت .0 N. U" h- U! P( M+ x
   پۈتۈن يىل تاشقى سودا ئىمپورىت – ئىكىسپورىت ئومومىي سوممىسى 10.73 مىليارد ئامىركا دوللىرى ، ئېشىشى 4.18 پىرسەنىت  ، بۇنىڭ ئىچىدە ئىكىپورىت 10.67 مىليارد ئامىرىكا دوللىرى ، ئېشىشى 3.84 پىرسەنىت ،  ئىمپورىت سوممىسى 508.4 مىليارد ئامىرىكا دوللىرى ، ئېشىش 23.5 پىرسەنىت ، يىل ئاخىرقى يەككە سودا سانائەت ئىگىلىرى 6.8 مىڭ ، كەسىپ بىلەن شۇغۇللانغۇچى خادىملار 9.3 مىڭ ئادەم ، تىزىملانغان مەبلەغ 13.5 مىليارد يۈەن ، خۇسۇسي ئىگىلىك كارخانا ئىگىلىرى 7346 ، كەسىپ بىلەن شۇغۇللانغۇچى خادىملار 6.39 مىڭ ، تىزىملانغان مەبلەغ 160 مىليارد يۈەن ، خېرىدار چاقىرىپ مەبلەغ كىرگۈزۈش تۈرىدىن 553 ، بۇنىڭ ئىچىدە يېڭى تۈر سانى 320 ئەمىلىي يۈرگۈزۈلگەن تۈر مەبلەغ سوممىسى 248.1 مىليارد يۈەن ، شىنجاڭ ئىچىگە سرلىنغان مەبلەغ 45.7 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 19.43 پىرسەنىت ، 2012 يىلى قەشقەرگە كەلگەن ساياھەتىلەر سانى 360.2 مىڭ ئادەم قېتىم ، ساياھەتتىن كىرگەن ئومومىي كىرىم 21.1 مىلييارد يۈەن ، ئايرىم – ئايرىم ئېشىشى نىسبىتى 14.2 پىرسەنىت ۋە 48 پىرسەنىت ، چەتەللىك ساياھەتچىلەر سانى 7.97 مىڭ ئادەم ، ئېشىشى 1.7 پىرسەنىت ، پۈتۈن رايون ئىچىدە ئا دەرىجىلىك ساياھەت ئورنىدىن 31 ى بۇنىڭ ئچىدە تۆت ئا دەرىجىلىكتىن تۆتى،ئۈچ ئا دەرىجىلىكتىن 7 سى ، ئىككى ئا دەرىجىلىكتىن 20 سى ، 25 ساياھەت كوپىراتىپى ، يۇلتۇزلۇق مىھمانسارايدىن 33 ، بۇنىڭ ئىچىدە تۆت ئا دەرىجىلىك مىھمانسارايدىن 5 ،   ئۈچ يۇلتۇزلۇق مىھمانسارايدىن 14 بار .
: z7 n9 R" S0 F6. مالىيە ، پۇل مۇئامىلە سۇغۇرتا ئىشلىرى 2 G" c2 q: d% T" i
  مالىيە كىرىمى 71 مىليارد يۈەن ، يەرلىك مالىيە كىرىمى 50.35 مىلياد يۈەن ، تۆۋەنلىشى 9.93 پىرسەنىت ، بۇنىڭ ئىچىدە فۇنىت كىرىمى 12.55 پىرسەنىت  ، ئاممىۋى خام چوت 80.17 پىرسەنىت ، بۇنىڭ  .ىچىدىكى مائارىپ سېلىنمىسى 68.59 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 26 پىرسەنىت ، جەمىيەت كاپالىتى ۋە ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇش سېلىنمىسى 25.99 مىليارد يۈەن ، ېشىشى 7.7 پىرسەنىت ، داۋالاش سەھىيە سېلىنمىسى 23.92 مىليارد يۈەن ، ېشىشى 10.3 پىرسەنىت ، باغ ئورمان سۇ ئىشلىرى سېلىنمىسى 34.18 مىليارد يۈەن ئېشىشى 56.1 پىرسەنىت ،  تۇرالغۇ ئۆي كاپالەت سېلىنمىسى 52.72 مىليارد يۈەن ، ئېشىشى 15.7 پىرسەنىت ، پۈتۈن يىل سۇغۇرتا كىرىمى 13.6 مىليارد يۈەن ، بۇنىڭ ئىچىدىكى مال مۆلۈك سۇغۇرتا كىرىمى 6.9 مىليارد يۈەن ،  ئۆمۈر سۇغۇرتا كىرىمى 4.2 مىليارد يۈەن ، بۇنىڭ ئىچىدىكى خەۋىپ خەتەر سوممىسى 2.7 مىليارد يۈەن ، ( A, m- n$ P4 z" Y5 K& z

  H* J& g; T# H+ J  .
# Y4 q! G) N& n: w. q0 \, E4 Nمائارىپ ۋە پەن تېخنىكا
- y5 Q8 H# j6 o6 T; n   يەتتە ئادەتتىكى ئالىي مەكتەپ بىر ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىش سانى 3330 ، مەكتەپتە ئوقۇۋاققان ئوقۇغۇچىلار 116 مىڭ 99 ، مەخسۇس ئوقۇتقۇچى 709 ، بۇنىڭ ئىچىدىكى ئالىي دەرىجىلىك تېخنىك 212 ، 30 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ ، ماگىستىر ئاسپىرانىت ئۇنۋانىدىن يۇقىرىلار 353 ، 49 پىرسىنتىنى ئىگىلەيدۇ ،  چوڭلار مائارىپى ئىنىستوتىدىن بىرسى بار .
2 L& r3 r) ~! ~; Y; J) n9 ~  ئوتتۇرا تېخنىكوم مەكتىپىدىن 27 ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىش سانى 1987 ، مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچىلار 28749 ، پۈتتۈرگەنلەر 7291 ، بۇنىڭ ئىچىدە كەسپى تۇلۇق ئوتتۇرا مەكتەپتىن 12 ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىش سانى 5813 ، مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچىلار 15295 ، ئادەتتىكى ئوتتۇرا مەكتەپ 44 ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىشى 2.27 مىڭ ، مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچىلار 5.49 مىڭ ، ئادەتتىكى تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ 167 ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىش سانى 6.35 مىڭ ، مەكتەپتە ئوقىۋاتقانلار 19.41 مىڭ ، دەسلەپكى مائارىپ ئورنىدىن 923 ، ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلىش سانى 7.47 مىڭ ، ئوقىۋاتقانلار 13.07 مىڭ . باشلانغۇچ مەكتەپ يېشىدىكى ئۆسمۈرلەرنىڭ مەكتەپكە كىرىش نىسبىتى 99.78 پىرسەنىت ، تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ مەكتەپكە كىرىش نىسبىتى 99.42 پىرسەنىت ،  باشلانغۇچ مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ يۇقىرى ئۆرلەش نىسبىتى 98.81 پىرسەنىت ، تولۇقسىز ئوتتۇرىنى پۈتتۈرۈپ ئادەتتىكى تولۇق ئوتتۇرغا يۇقىرى ئۆرلەپ ئوقىيدىغانلار سانى 33.61 پىرسەنىت ، ) p1 G0 u' u) W
   پۈتۈن يىللىق دۆلەت دەرىجىلىك پەن تېخنىكا پىلان تۈرى 11 تۈر ، ئاپتونوم دەرىجىلىك پەن تېخنىكا پىلان تۈرى 68 ، ئۆلكە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى بولغان پەن تېخنىكا تۈرىدىن 1 ، ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى بولغان تەتقىقات ئېچىش ئورنىدىن 1 ، ئىشلەپ چىقىرىش كۈچىلىرىنى ئىلگىرى سۈرۈش مەركىزىدىن بىر .
0 \4 ^6 i$ [9 b6 D6 k6 e3 y5 E2012 يىلى پۈتۈن رايون دۆلەت ئەقلى بىلىم مۈلۈك ھوقوقى ئىلتىماسىدىن 141 پارچە ، پاتنىت ھوقوقى 8 پارچە ، ئەمىلىي يېڭى تىپتىكى پاتنىتدىن 44 ، تاشقى كۆرنىشلىك لاھىيە پاتنىت ھوقوقىدىن 89 پارچە ، ! c; q( L( f/ I) W2 v* C; o( ?  V
8. بىخەتەرلىك ۋە موھىت ئاسراش & S: @5 \# d" L
   پۈتۈن يىل يۈز بەرگەن يارلىنىش ئۆلۈش ۋەقەلىرىدىن 885 ، ئۆلگۈچىلەر 179 ، بىۋاستە ئىقتىسادى زىيان 515.1 مىڭ يۈەن ، قاتناشتىن يارلىنىش كىلىپ چىققان نىسبىتى 3.87 پىرسەنىت ، تۆمۈر كان جەھەتتىن يارلانغانلار يوق ،
& r7 W$ Q. b, @% I" [# i5 T) r9. مەشھۇر شەخىسلەر
  f; U. c, l9 c7 F# }: q" k0 D# d ) V$ x5 X% Y, Y1 K$ e& @
  ئاماننىساخان ، ئۇنىڭ خانىم قىزلارغا قارىتا ، ئەخلاق تەرەپتىكى ئەسىرىدىن < گۈزەل ئەخلاق > ئىستىتىكا ئەسىردىن < قەلىب گۈزەللىكى > قاتارلىقلار كىشىلەرنىڭ دىققەت ئىتىبارىنى قوزغايدۇ ،  
; X2 ]5 p% `$ o. g. tئىپارخان ، 1734 – يىلى 10 ئاينڭ 11 كۈنى تۇغۇلۇپ ، 1788 – يىلى 5 ئاينىڭ 24 كۈنى ئالەمدىن ئۆتكەن .
كىرگەندىن كېيىن ئىنكاس يازالايسىز كىرىش | تىزىملىتاي

رەسىمسىز نۇسخا|يانفون نۇسخىسى|qadam   

GMT+8, 2017-12-17 23:55 , Processed in 0.399331 second(s), 22 queries .

Powered by Discuz! X2.5 Licensed

© 2001-2012 Comsenz Inc.

چوققىغا قايتىش