كۆرۈش: 435|ئىنكاس: 0

ئىلى ھەققىدە

[ئۇلانما كۆچۈرۈش]

14

تېما

1

دوستلىرىم

77

جۇغلانما

رەسمىي ئەزا

Rank: 2

يوللىغان ۋاقتى 2014-9-16 18:53:03 |ھەممە قەۋەتنى كۆرۈش
ئىلى ھەققىدە
9 a3 I5 ~& \7 l' ~* ~% i! B' r4 l2 {ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى/ a, f( X; A8 E8 f. c! H( o
ئىلى قازاق ئاپتۇنۇم ئوبلاستى ۋەتەننىڭ غەربىي شىمالدىكى چېگرا رايون،1954- يىلى قۇرۇلغان، چۆچەك، ئالتاي ۋە 10 شەھەر- ناھىيلەرگە بىۋاسىتە قاراشلىق، دۆلەت بويىچە بىردىنبىر قاراشلىق رايون ۋە شەھەر- ناھىيلەرگە كاراشلىق ئاپتونوم ئوبلاسىت. غەربىي قىسمى ئاسىيا- ياۋروپا دۆلىتى قازىقىستان بىلەن قوشنا كېلىدۇ،بۇ يەردە جۇڭگو قۇرۇقلۇق يۇلىدىكى ئەڭ چوڭ سودا پورتى بار( قۇرغاس پورتى). ئاپتونوم رايونغا قاراشلىق ئادەتتىكى مەخسۇس كۇرۇستىن ئىلى پىداگوكىكا ئىنىستۇتىتى، شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش قۇرلۇش بىڭتۇئەن 4- 7- 8-9-10 دېۋىزىيە ۋە كان ئىدارىسى، غەربىي ئورمانچىلىق ئىدارىسى، ئاشەن ئورمانچىلىق ئىدارىسى، شىنجاڭ تاماكا زاۋۇتى، ئاشى ئالتۇن كانى قاتارلىق1- تۇركۇمدىكى مەركەز ۋە ئاپتونوم رايونغا قاراشلىق ئىدارىلەر بار. ئىلى يەنە " چېگرا بوستانلىقى " " ئوتتۇرا- ئاسىيا ھۆل ئارىلى"،" گۇللۈك شەھىرى" غۇلجا ئىلى ئوبلاستىنىڭ مەركىزى. يەر كۆلىمى 350 مىڭ كۋادرات كىلومىتىر،يامغۇر مىقتارى تولۇق بولغاچقا ئوتتۇرا – ئاسىيادىكى ھۆل ئارال ۋە چېگرا بوستانلىقى دەپ ئاتالغان. ئۇمۇمىي نوپۇس 5 مىليوندىن ئاشىدۇ، قازاق، خۇيزۇ، ئۇيغۇر، خەنزۇ، موڭغۇل،شىبە قاتارلىق 47 مىللەت توپلىشىپ ئولتىراقلاشقان، ئارىسىدا قازاقلار % 25.5 نى ، خەنزۇلار % 45.2 نى، ئۇيغۇرلار% 15.9 نى، خۇيزۇلار % 8.3 نى، ئۇڭغۇللار % 1.69 نى، شىبەلار % 0.83 نى ئىگەللەيدۇ. 2002- يىلى " 2012- يىلدىكى ئالاھىدە جەلىپكار 200 شەھەر " قاتارىغا كىرگەن.  
! M% `; b6 H5 \# Y6 n
' Q+ t6 u* Y: `تارىخى تەرەققىيات4 f0 A5 G; F* N- ]# {7 Q
نامىنىڭ بارلىققا كېلىشى" a$ G3 R$ [  T6 J* C; E# x0 g
ئىلىنىڭ نامى نامى ئىلى دەرياسىدىن كەلگەن بولۇپ، ئەڭ بۇرۇنقى" خەننامە " دە ئىلىيې دەپ ئاتالغان. چىڭشىخۇاڭ دەۋېرىدە ئىلى دەپ ئاتالغان.) u# F9 b! B& K% z# `4 k
قەدىمىي ئىلى
& e3 C$ `7 I- X3 @: v; j- n+ j1 S8 y) X. P, A& X
         
0 k/ M' q, q$ h+ ^! o7 Gغەربىي يۇرتتىكى تۇمار
  t9 F# C1 O' d, ]9 h, n+ L  قەدىمىي ئىلى، ئىلى دەرياسى ئۇمۇملاشتۇرۇپ بالقاش ككلىنىڭ شەرقىغا قاراپ ، كەڭ رايونغا قاراپ ئاقىدۇ. 3 x* {# C% y9 o: t9 Y4 A
يۇئەن مومىڭ ئەڭ بۇرۇنقى بېجۇبالىخەن دۆلىتى، خانمۇ ھازىرقى غۇلجىنىڭ يېنىدىكى ئىلى ناھىيسى بۇيىغا جايلاشقان، ئىلى رايوننىڭ غەربىدىكى سىياسىي مەركەز. + O' g2 _" c: f2 t/ W2 M2 p& [& P
چىڭ خاندانلىقى مەزگىلدە ئىلى بارتى، چىنشىخۇاڭ مەزگىلدە جۇڭغارلارنىڭ توپىلاڭچىلىقىدىن تىنچ قالغان.5 S' |0 q8 R5 ]5 U
چىنشىخۇاڭ 27- يىلى قورغاسنى " ئىلى زوڭتۇڭنىڭ قۇماندانلىق مەركىزى" قىلپ بېكىتكەن.
' W" K5 @( b/ U2 e# g: G/ o8 _چار روسىيە مەزگىلدە ئىلنىڭ كۆپ قىسىم يەرلىرى روسىيە ئېمپىريسى تەرىپىدىن ئېگىلىۋېلىنغان.3 m: E% o( a8 i! D
1954- يىلى 11- ئاينىڭ 29 –كۈنى ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى قۇرۇلغان، ئىلى شەھىرى ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ شەھىرى قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن، ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستىغا قاراشلىق ئىلى، چۆچەك، ئالتاي 2 مەخسۇس رايون قۇرۇلغان.
; |7 {& r  \3 s9 c: H. W8 S تاڭ دەۋرىدە
9 Y, O' l3 W4 @+ n: J+ q* q+ D تاڭ دەۋرىدە مەركەزنىڭ سىياسى كۈچى ئىلىغا كىرىشتىن بۇرۇن، ئىلى رايوندا بىر قىسىم مۇقىمسىزلىق يۇز بەرگەن.مىلادىي 657- يىلى ، ئىلىغا يۇرۇش قىلغان ئاشىنالۇنىدىكى 100 مىڭدىن ئارتۇق ئەسكەرنى بىتچىت قىلىنغان ، جەنۇبىي ۋە شىمالدىكى يول لىنىيسىن بويىچە ئەسكەر كىرىپ ، مالمانچىلىقنى بېسىقتۇرۇپ ، غەربىي يۇرتنى قايتىدىن بىرلىككى كەلتۈرگەن.
7 P+ w9 I9 {' Q$ t1 M3 Xسوڭيۇئەنمىڭ مەزگىلدە
5 D0 O7 F5 y. u+ E8 V  تاڭ دەۋرىدىن كېيىن ، ياگىما بىرلشىپ قارخانىيلار دۆلىتىنى قۇرۇپ چىققان، ئۇلارنىڭ باشلىقى ئۆزىنى جۇڭگۇڭ دەپ قېلىپ ،" تاش شاپتۇل چېچىكى قاغان" دەپ بىرىنچى بۇلۇپ ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلغان جاينىڭ ھۇقۇقىنى يۇرگۇزگەن.
  v  F  V, _0 s' p13- ئەسىردە چىڭگىزخان شىمالىي چۆللۈك يايلىقنى بىرلىككە كەلتۇرۇپ ،موڭغۇل قەبىلىسىنى قۇرۇپ چىققان، غەرىبكە يۇرۇش قىلىپ، غەربىي يۇرتنى بويسۇندۇرغان، 1211- يىلى شىلاۋنىڭ ھۇقۇقىنى تەۋرەتكەن. 1219-يىلى چىڭگىزخان ئوتتۇرا ئاسىيا ئەسكەر باشلاپ ، ئوتتۇرا ئاسىيانىنىمۇ بويسۇندۇرغان، ئۆزى بۇيسۇندۇرغان غەربىي يۇرت ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادىكى ئەڭ چوڭ رايوننى 2- ئوغلى چاغاتايغا بەرگەن ، نامىنى چاغاتاي دۆلىتى قىلىپ بېكىتكەن.6 ^9 I2 H% G7 {; O) h  U9 o8 j
  6 l* W0 {$ M5 `
چىڭ خاندانلىقى مەزگىلدە
8 C2 B* T% e9 uچىڭ خاندانلىقى ھۆكۈمىتىدە ئىلى بار ئىدى، 1755- يىلى چىڭ خاندانلىقى 10 نەچچە يىلدىن بۇيان جۇڭغارلارغا قىلغان ئۇرۇشنى توختىتىپ، مەركىزى داۋاجغا جازا يۇرۇش قىلىپ تولۇق غەلبە قىلغان.* Q% o4 y$ h4 Q0 x+ A* p
" n- z% E. L! A1 I- b
ئىلى مەخسۇس رايونى : ?* ~3 i- V$ i& V
5 {3 E" m, l6 Y$ L0 y+ n7 q- q

" X" [9 j" Z1 ?6 i. a! F  1950- يىلى ئىلىدا مەخسۇس رايون، ئىلى ناھىيسى نى بېكىتكەن. ئىلى شەھىرگە قاراشلىق 12 ناھىينى بركىتكەن. 1952- يىلى ئىلى مەخسۇس رايوننىڭ باشلىقىنى بېكىتكەن، بىر شەھەر، 12 ناھىيگە باش بولغان. 1954- يىلى نىلقا ناھىيسىنىڭ ئىسمىنى ئۆزگەرتكەن.
0 L3 w" w0 g2 t3 i 1955- يىلى ئىلى مەخسۇس رايونى تارقىتۋېتىلىپ، غۇلجا، سۇيدىڭ، قورغاس، كۈنەس، تۇققۇز تارا، نىلقا، تېكەس، مۇڭغۇلكۈرە قاتارلىق 8 ناھىينى ۋە چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىينى ئىلىغا بىۋاسىتە قاراشلىق قىلىپ بېكىتكەن." ?1 r+ D" |6 Q9 z% `
                        ئىلى رايونى
/ [  n/ C  g# R' m* b1975- يىلى ئىلى رايونى قۇرلۇپ، ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ رەھبەرلىكىگە ئۆتكەن، ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ غۇلجا شەھىرى ۋە ناھىيلەردىن نىلقا، كۈنەس،تۇققۇز تارا، تېكەس، مۇڭغۇلكۇرە، قورغاس ، چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىيە قاتارلىق بىر شەھەر ،  يەتتە ناھىيە، بىر ئاپتونوم ناھىيەلەر ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ قاراشلىقىغا ئۆتكەن.
$ E, T; k4 d6 @% Mئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى بىردىنبىر مۇۋائىن ئۆلكە دەرىجىلىك ئاپتونوم ئوبلاسىت.  غۇلجا شەھىرى ۋە ناھىيلەردىن نىلقا، كۈنەس،تۇققۇز تارا، تېكەس، مۇڭغۇلكۇرە، قورغاس ، چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىيە قاتارلىق بىر شەھەر ،  يەتتە ناھىيە، بىر ئاپتونوم ناھىيەلەر.
! H& V& ^1 D; k. u4 H+ f9 k1 [بۇ يەردە 13 كوچا باشقارمىسى ،19 بازار، 78 يېزا، 160 مەھەللە باشقۇرۇش، 656 كەنىت كومىتىتى بار. شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش قۇرلۇش بىڭتۇئەن 4- 7- 8-9-10 دېۋىزىيە ۋە كان ئىدارىسى، غەربىي ئورمانچىلىق ئىدارىسى، ئاشەن ئورمانچىلىق ئىدارىسى، شىنجاڭ تاماكا زاۋۇتى، ئاشى ئالتۇن كانى قاتارلىق ئىدارىلەر بار. ' g4 y# U: S: G
ئىلى شەھىرى: كۇيتۇن شەھىرى، غۇلجا شەھىرى.  C+ T1 r* Y  k: S0 Y
ناھىيلەر: نىلقا، كۈنەس،تۇققۇز تارا، تېكەس، مۇڭغۇلكۇرە، قورغاس ، چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىيە.5 v- B9 K1 k9 e( @

: p3 F/ p: M: V' \( g& Zمىللىي نۇپۇس
" J2 ^; L; C, Z! s' ]+ @9 ]ئوبلاستتىكى پۇتۇن نوپۇس 44 مىليون 8 مىڭ، ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ئۇمۇمىي نۇپۇسى 24 مىليون 800 مىڭ،% 56.5 نى ئىگەللەيدۇ، تۇغۇلۇش نىسبىتى % 19.83 ،ئۆلۈش نىسبىتى % 4.88، تەبىئىي كۆپىيىش نىسبىتى % 14.95.
7 ?1 e+ p' Q: h' f% l( L; c# n( Q. Q5 N0 j) R
جۇغراپىيلىك ئەھۋالى
' W+ W, ]$ X7 fئۇزۇنلۇق ۋە كەڭلىك% M$ f+ Z9 X: R3 N  R
ئىلى ئوبلاستىنىڭ شەرقى ئۇزۇنلىقى 80 گرادۇس 9 مىنۇت 42 سىكنۇت— 40 گرادۇس 10 مىنۇت 45 سىكنۇت، شىمالىي كەڭلىك 40 گرادۇس 14 مىنۇت 16 سىكنۇت— 49گگىرادۇس 10 مىنۇت 45 سىكنۇت.
7 _6 l* \) k# W+ e6 i; S( pھاۋا كىلماتى + g3 v6 @9 ]5 Y! k8 Q
* \5 ~' ]9 Z. \, R2 q3 n3 G( N" I
ئىلى جۇڭگۇدىكى چوڭ قۇرۇقلۇق مۆتىدىل ھاۋا كىلماتىدىكى رايون.يىلدىكى ئەڭ يۇقىرى تېمپۇراتۇرا 10. سېلسىيە گرادۇس،ئەڭ تۆۋەن  ھاۋا -51.0 گرادۇس. يىللىق ئوتتۇرچە سۇ مىقتارى: ئىلى دەرياسىنىڭ  300-500 مىللىمېتىر، تاغ رايوننىڭ 600- 800 مىللىمېتىرئەتراپىدا،يىللىق كۈن نۇرى چۈشۈشى 2898.4 سائەت.* ]* q* z  d' ?3 [5 r
يەر تۈزىلىشى7 X. V+ K1 B, b
  ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى ئوتتۇرا ئاسىيا ئىچكى قۇرۇقلىقىنىڭ كىندىك رايونى، بۇ يەردە ئېگىز تاغ –داۋانلار بار،يەنە كەڭ كەتكەن ئويمانلىق ۋە دەريا ۋادىسى بار،" ئۈچ تاغ ئىككى ئويمانلىق ئىككى ۋادە" ئاپتونوم رايوننىڭ مۇىم يەر تۇزلىشىدىكى ئۇمۇمىي مەركەز. تەڭرىتاغ تاغ تىزمىسى پولېكنۇ شەھىرى ئاپتونوم ئوبلاستنىڭ جەنۇبى قىسمىغا جايلاشقان، غەربى قىسمى ئىلىدىن باشلانغان، ئۇمۇمىي ئۇزۇنلۇقى 1700 كىلومىتىر، ئاپتونوم ئوبلاسىت بىلەن بولغان ئارىلىقى 450 كىلومىتىر، دېڭىز يۇزىدىن ئېگىزلىكى 4000- 6000 مېتىرغىچە،ئەڭ ئېگىز تۆمۈر چوققىسىنىڭ دېڭىز يۇزىدىن ئېگىزلىكى 7443 مېتىر. غەربى تەرپىدە ئۈچ تەرەپلىمە تاغ قاپتىلى پولېكېنو،كېگۇچىن، ۋۇسۇڭ تېغى ۋە نارات تېغى ،قاپتىلى ئۈچ بۇرجەك شەكىلدە. 8 ]( J/ l, U# s
يەر تەۋرەش + W; B. `) z7 S4 v% Z4 l1 J& s
  2007- يىلى 5- ئاينىڭ 16- كۈنى قورغاس ناھىيسىدە 3.5 بال يەر تەۋرىگەن.
2 Z: y+ J6 [+ q  2007- يىلى 7- ئاينىڭ 20- كۈنى تېكەس ناھىيسىدە 5.9 بال يەر تەۋرىگەن.* q7 P3 ~0 F' p4 }
  2007- يىلى 12- ئاينىڭ 4- كۈنى كۈنەس ناھىيسىدە 4.1 بال يەر تەۋرىگەن .
: ^' v# A) ~8 C/ \; q* v* p. T  2008- يىلى 1- ئاينىڭ 4- كۈنى نىلقا ناھيسىدە 3.5 بال يەر تەۋرىگەن،.
" O$ {1 }7 X- d; [4 a& l2008- يىلى 1- ئاينىڭ 17- كۈنى كۈنەسدا 2.9 بال يەر تەۋرىگەن.
3 T4 ]' k9 m; C) r3 y2008- يىلى 1- ئاينىڭ 17- كۈنى نىلقىدا 4.7 بال يەر تەۋرىگەن.; w' J) `2 f# B* E% x6 [3 h+ s
2008- يىلى 1- ئاينىڭ 17- كۈنى  نىلقىدا 3 بال يەر تەۋرىگەن.
6 U- n8 {# T/ z* t' S( [2008- يىلى 1- ئاينىڭ 17- كۈنى نىلقىدا 3.8 بال يەر تەۋرىگەن.
3 y' w3 n- }. Y2008- يىلى 1- ئاينىڭ 17- كۈنى نىلقىدا 2.3 بال يەر تەۋرىگەن.. D" b) Y% B5 x0 o% h
2008- يىلى 1- ئاينىڭ 25- كۈنى مۇڭغۇلكۇرە دە 2.1 يەر تەۋرىگەن.$ A4 N3 v: q: {. `' G
2008- يىلى 2- ئاينىڭ 8- كۈنى نىلقىدا 2.5 بال يەر تەۋرىگەن.7 \- `* {6 X0 @9 |. H! U0 ~5 P
2008- يىلى 2- ئاينىڭ 8- كۈنى كۈنەستە 2.4 ب8 a- V* u* J* L/ T! Q/ u) Z
ل يەر تەۋرىگەن.2 J% Q- |8 V3 F; z
2008- يىلى 3- ئاينىڭ 19- كۈنى تۇققۇزتارادا 2.5 بال يەر تەۋرىگەن.
) n2 q6 c& a, N! g. k2008- يىلى 3- ئاينىڭ 27- كۈنى قورغاستا 3.3 بال يەر تەۋرىگەن.
5 _5 Y" g% z. H: r$ l: p0 Q1 I2008- يىلى 5- ئاينىڭ 17- كۈنى تېكەستە 3.1 بال يەر تەۋرىگەن." _" i6 W6 W1 n4 b! C( x+ n4 v
2008- يىلى 6- ئاينىڭ 8- كۈنى غۇلجا شەىردە 2 بال يەر تەۋرىگەن.
$ p! o- }8 J4 h0 \, Y3 G9 a2008- يىلى 6- ئاينىڭ 16- كۈنى چاپچال ناھىيسىدە 2.5 بال يەر تەۋرىگەن.
( V7 _* v0 U8 l3 m9 R2008- يىلى 6- ئاينىڭ 13- كۈنى تۇققۇز تارادا 2 بال يەر تەۋرىگەن.6 ~2 n: J2 i  q, S% G
2008- يىلى 6- ئاينىڭ 17- كۈنى چاپچال ناھىيسىدە 2.5 بال يەر تەۋرىگەن.
6 Q0 n- l- |& U, K- S! ?& Z: F* x) ^2008- يىلى 8- ئاينىڭ 6- كۈنى نىلقىدا 3.3 بال يەر تەۋرىگەن.& P. M% G5 q0 v* u5 _
2008- يىلى 9- ئاينىڭ 11- كۈنى نىلقىدا 2 بال يەر تەۋرىگەن., n+ o6 R" }7 M. Y$ L2 @$ r7 |
2008- يىلى 10- ئاينىڭ 3- كۈنى نىلقىدا 2 بال يەر تەۋرىگەن.9 g5 o" {" S$ y) x$ `  z) U1 S( k' r
2008- يىلى 11- ئاينىڭ 12- كۈنى كۈنەستە 2.1 بال يەر تەۋرىگەن.
+ M& Q' u) X6 O7 r" W/ }, y, N. d8 }2009- يىلى 1- ئاينىڭ 25- كۈنى چاپچالدا 3.1 يەر تەۋرىگەن.. b0 K3 p  s! D: ]% ?7 H
2009- يىلى 1- ئاينىڭ 26- كۈنى چاپچالدا 2.6 بال يەر تەۋرىگەن./ l* Y* p7 P6 n! |4 F+ m
2009- يىلى 2- ئاينىڭ 2- كۈنى چاپچالدا 2 بال يەر تەۋرىگەن.6 L$ v: J% V1 N7 J; u1 k8 [4 F5 ]
2009- يىلى 3- ئاينىڭ 10- كۈنى قورغاستا 2 بال يەر تەۋرىگەن.3 a) C9 W9 C+ H2 a: V# u
2009- يىلى 4- ئاينىڭ 28- كۈنى كۈنەستە 2.6 بال يەر تەۋرىگەن.
) O" V3 _$ E  B+ C1 t2009- يىلى 5- ئاينىڭ 1- كۈنى كۈنەستە 2.4 بال يەر تەۋرىگەن." p  F7 `. c& w0 n% W  s
2009- يىلى 5- ئاينىڭ 2- كۈنى نىلقىدا 2.3 بال يەر تەۋرىگەن.
! V2 W2 @0 q# t4 v- @7 U% u2012- يىلى 6-ئاينىڭ 30- كۈنى سائەت 5تىن 7 مىنۇت ، كۈنەس ۋە باينغۇلىن ئوبلاستى چىگرىسى ئارىسىدا 6.6 بال يەر تەۋرىگەن.
: d8 c& E2 q1 @) T' \2012- يىلى 9- ئاينىڭ 1- كۈنى 14 تىن 47 مىنۇت ئۆتكەندە ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى كۈنەستە 4.3 بال يەر تەۋرىدى، تەۋرىگەن جاي 6 كىلومىتىر ئەتراپىدا .( s; V3 ~3 g7 Q9 S
2012- يىلى 9- ئاينىڭ 14- كۈنى 11دىن 21 مىنۇت ئۆتكەندە نىلقىدا ، تۇققۇز تارا چىگرىسىدا 4.7 بال يەر تەۋرىگەن ، 6 كىلومىتىر ئەتراپىدا.
; c  r8 Q% ~$ mتەبىئىي مەنزىرە) @5 p; J6 T1 J: k. x5 D6 }

& V, [( T0 c+ O* V( h" S: ~, `2 X7 ]ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى( ^/ B9 E4 O0 @  k' k3 E
ئىلىنىڭ يەر كۆلىمى كەڭرى ، بايلىقى مول، ئەۋزەللىككە ئىگە. سۇ- تۇپراق ئىلاستىكىلىقى مول. سۇ مىقتارى پۇتۇن شىنجاڭنىڭ % 41 نى ئىگەللەيدۇ. تەبىئىي يايلاق 3 مىرلىياد گىكتاردىن ئاشىدۇ.تېرىلغۇ يەر 30 مىليون گىكتار، ئۆزلەشتۇرمە يەر 13 مىليون 50 مىڭ گىكتار، ئىلى دەرياسى بىلەن ئېرىتىش دەرياسى تەرەققىياتنىڭ زور كۈچى. كان بايلىقى مول، ھازىرغىچە بايقالغان كان بايلىقى 86 خىلدىن ئاشىدۇ، ئارىسىدىكى 28 خىل سانائەت ئىشلەپچىقىرىشتا ئىشلىتىلدۇ، كۆمۈر، ئالتۇن ، مىس، تۆمۈر قاتارلىق. ھازىر شىنجاڭدىكى ئەڭ چوڭ ئالتۇن كانى ئاشى ئالتۇن كانى . شىجاڭدىكى ئەڭ چوڭ مىس كانى ئاشېلې مىس كانى ، جۇڭگۇدىكى غەربىي- شىمالدىكى ئاساسىي كان. جانلىقلار بايلىقى ئىنتايىن قىممەتلىك. ئورماننىڭ ئۇمۇمىي كۆلىمى 880 مىڭ گىكتار، ھۆل دەرەخ ئۇمۇمىي مىقتارى 1مىرلىياد 6 مىڭ، پۇتۇن شىنجاڭنىڭ % 74 نى ئىگەللەيدۇ. 60 تىن ئارتۇق ھايۋانىتلار، 700 دىن ئۆسۇملۇك، پەن تېخنىكا ۋە ئىشلەپچىقىرشتا پايدىسى بار.& N% U' ]$ p1 p
يەر بايلىقى
$ c% V/ [! i, N& k- b2 Y7 U
; s" T( ]. X5 z( [& K پۇتۇن ئوبلاستنىڭ يەر كۆلىمى 350 مىڭ كۋادرات كىلومىتىر، جەنۇبىي شىمالى 760 كىلومىتىر، شەرقى غەربىي ئۇزۇنلۇق 630 كىلومىتىر. بۇنىڭ ئىچىدى ئوبلاستقا تەۋە بولغان يەر كۆلىمى 270035 كۋادرات كىلومىتىر، شەھەر ناھىيلەرنىڭ 57418 كۋادرات كىلومىتىر. چېگرا بىلەن بولغان ئۇزۇنلىقى 2019 كىلومىتىر، تاغ كۆلىمى 8363244 كۋادرات كىلومىتىر، دۆڭلۇك كۆلىمى 6298931 گىكتار، تۇزلەڭلىىك 10297437 گىكتار، قۇملۇق 2043855 گىكتار. پايدىلانمىغان يەر كۆلىمى 409 مىليون يەتتە يۇز گىكتار.
8 P$ v6 r" L; M; t. aسۇ بايلىقى
, F! c/ S1 e1 m/ T& q  ئوبلاستتا دېڭىز ئۆستەڭلار 208،يىللىق ئېقىش مىقتارى 363 مىرلىياد 20 مىڭ كۇب مېتىر، بۇنىڭ ئىچدە تەبىئىي سۇ 319 مىرلىياد 6 مىڭ، يەر ئاستى سۇ مىقتارى 186 مىرلىياد 8 يۈز، تاغ رايوندىكى 139 مىرلىياد، تۇزلەڭلىكتىكى سۇ بايلىقى 106مىرلىياد 44 مىڭ. تىزگىنىندىغان 360مىرلىياد 67 مىڭ كۇب مېتىر، كلۆللەرنىڭ كۆلىمى 1125.3 گىكتار، مۇزلۇق 3065 ، ئۇمۇمىي كۆلىمى 3524.44 گىكتار.
1 b1 q% e; z- |ئاساسلىق كان بايلىقى
9 D- y: e& C- Q3 o+ Hئىلى ئوبلاستىدىكى ئاساسلىق كان بايلىقى ،  بېررىلىي، دولىمىت، كالىي شىپاتى، خروم،كۆمۇر، تۆمۇر، مانگان، نېكىل، ئالتۇن، كۈمۈش، ئاليومىن، سىنىك، ھاك تاش، فىلورىت.
4 ~6 ^% p2 F  U, \% T* b
% g0 }3 S/ y5 ~: h% Z! N  + d/ b% W/ k; l
قازاقلارنىڭ قولغا كۆندۇرگەن قارچىغىسى
  T$ n' @/ R: C! W) M3 n( D5 a2012- يىلى پۇتۇن ئوبلاسىت ئۇمۇمىي ئىشلەپچىقىرىشى قىممىتى 127 مىرلىياد 800 مىڭ 4 يۇئەن،% 15 ئاشقان. بىرىنچى ئىشلەپچىقىرىشتىن 8 % ئاشقان، ئىككىنجى ئىشلەپچىقىرىش % 21.9 ئاشقان.ئۈچۈنجى ئىشلەپچىقىرىش % 12.7 ئاشقان. . D* Y) \% w/ V
مائارىپ مەدەنىيتى 5 r0 O9 }  ?1 ^& g5 [
ئاساسلىق مائارىپ
0 i8 h. t! m4 Z9 V; Y$ e  ئىلى ئوبلاستىنىڭ مائارىپ تەرەققىياتى ئىنتايىن تېز. 50 نەچچە يىللىق تىرىشچانلىق بىلەن، ئوبلاسىت مائارىپى ئالاھىدە بولغان ئىلگىرلەشلەرنى قولغا كەلتۈرگەن. 2005- يىلنىڭ ئاخىرغا كەلگەندە پۇتۇن ئوبلاستتىكى ھەر قايسى مەكتەپلەر 1615، ئۇقۇغۇچىلار 711960، ئاز سانلىق مىللەتلەر 431566. ئۇقۇتقۇچىلار 53798. پۇتۇن ئوبلاستتىكى باشلانغۇچ مەكتەپ، تۇلۇقسىز ئوتتۇرا، تولۇق ئوتتۇرا 1949- يىلغا سېلىشتۇرغاندا 6 ھەسسە، 101، 520 ھەسسە ئاشقان.
: M! M3 [. l" R% @/ n+ }مىللىي ئۇقۇتۇش
7 l- ~! T% m( a7 O' |مىللىي ئۇقۇتۇش تۇلۇپ تاشقان ئىشەنىچ ۋە ھاياتى كۈچكى ئىگە، مەكتەپ ئۇقۇتۇشتا ، خەنزۇ تلى، ئۇيغۇر تىلى، موڭغۇل تىلى، قىرغىز تىلى، شىبە تىلى، رۇس تىلى قاتارلىق 7 تىللار بار.پۇتۇن دۆلەتتىكى تىللار ئەڭ كۆپ بولغان ئوبلاسىت.
+ v9 i6 U+ [( n% h1 aئەڭ تىز تەرەققىيات9 @, _+ o& E! X7 Z: @! d  J1 I
مائارىپ،پەن سۈرئىتى ئىنتايىن تېز. 2000 دىن ئرتۇق مائارىپ ۋە ئۇقۇ- ئۇقۇتۇش توغرىسىدىكى مەخسۇس ئەسىرى بار،ئىلمىي ماقالە، ئىلمىي تەتقىقات دوكلاتىمەركەزگە سۇنۇلغان.2005- يىلى ئوبلاستنىڭ دەرس تېمىسىدىكى 87 تۇر، بۇنىڭ ئىچىدە 20 تۇردىن ئارتۇقى مۇھىم تۇر بولۇپ ھېسابلىندۇ.) S/ p5 a) [; b: }' x5 Q
داڭلىق مەنزىرە رايونى& U- W' R" }7 O$ N  \  {
" شىنجاڭغا كەلمەي تۇرۇپ جۇڭگونىڭ قانچىلىك چوڭلىقىنى، ئىلىغا كەلمەي تۇرۇپ شىنجاڭنىڭ قانچىلىك ئىكەنلىكىنى بىلمەيسىز" . ئىلى قازاق ئاپتۇنۇم ئوبلاستى ۋەتەننىڭ غەربىي شىمالدىكى چېگرا رايون، غەربىي قىسمى ئاسىيا- ياۋروپا دۆلىتى قازىقىستان بىلەن قوشنا كېلىدۇ، چېگرا ئۇزۇنلىقى 2000 كىلومىتىر. بۇ يەرنىڭ " چېگرا بوستانلىقى" " مېۋە ماكانى" دېگەن چىرايلىق نامى بار. ئۇ شىنجاڭنىڭ % 3.4 نى ئىگەللەيدۇ.% 12 نۇپۇسنى باقىدۇ. يايلىقى كەڭرى، ئورمانلىرى بۈك- باراقسان، پۇتۇن يەرنىڭ % 87 چارۋېچىلىقنى ئاساس قىلدۇ.يايلاق، ئورمانلىق % 67.7 نى ئىگەللەيدۇ. ئىلى تارىخ ئۇزۇن، مەدىنىيتى مول،ھەيۋەتلىك تەڭرى تېغى، كەڭ كەتكەن يايلىقى ، بۇك- بۇرۇكسان ئورمانلىقى، چوڭقۇر جىلغىسى، كۆپكۆك كۆللىرى ھەريىلى نۇرغۇنلىغان ساياھەتچىلىرىنى جەلپ قىلدۇ. بۇ يەردە داڭلىق بولغان كۆڭگۇسۇنغۇل يايلىقى، تاڭبۇرا يايلىقى، نارات يايلىقى، مۇڭغۇلكۇرە يايلىقى قاتارلىقلار.
. T* `8 M) e1 j# p, pكۆكسۇنغۇل چوڭ يايلىقى ، مۇڭغۇلچىدە ( قۇياش تۆپىلىڭى) دەپ ئاتىلدۇ. شىنجاڭنىڭ ئىنچىكە قوي يۇڭلۇق قوي ماكانى، يەنە " دۇلدۇل- ئىلى ئېتى" ئىنتايىن نداڭلىق.
6 @) V4 S. n% ?0 j0 G6 `1 n; \مېۋە ئازگىلى
% W7 L; }9 ~/ s" ئىلىدىكى 1- مەنزىرى رايون" ، قورغاسنىڭ شەرقى شىمالىدىن 40 كىلومىتىر يىراقلىقتا، 312 – يول ئۈرۈمچى- ئىلى تاشيولى بىلەن تۇتۇشىدۇ، ئۇمۇمىي ئۇزۇنلىقى 28 كىلومىتىر، يىلاندەك سۇزۇلغان بۇ تاشيول ئىنتايىن فۇزەل بولۇپ، ماشىنىلار خۇددى ئۆزىنى ئۇچۋاتقاندەك ھېس قىلدۇ. مېۋە ئارىلى تەبىئىي گۆھەر بولۇپ،
5 X3 x- {* S, F9 @5 t3 B) {$ F; Mمېۋىلەرنىڭ سانى ئىنتايىن كۆپ، دورىلىق قىممىتىمۇ ئىنتايىن مول، ئەتىيازدىن كۈزگىچە چېچەكلەر ئىنتايىن گۇزەل، ئەتراپقا خۇش پۇراق چېچىپ تۇرىدۇ.2 p, n5 T  U: u0 U2 ?3 R
ئىلى دەرياسى
0 T3 ^, T0 ~6 z. ^6 [- Xئىلى دەرياسى تەڭرىتاغ تاغ تىزمىسىدىن كېلىپ چىققان، چىگراغا قاراپ ئاقىدۇ،قازىقىستان جۇمھىرىيتىنىڭ كارپ سۇ ئامبىرغا ئاقىدۇ،جۇڭگو چىگرىسى بىلەن بولغان ئالاقىسى400 كىلومىتىردىن ئارتۇق، شىنجاڭدىكى داڭلىق ئىچكى دەريا.   ! `5 m0 d, `7 U( u$ g
داڭلىق مەھسۇلاتلىرى 4 s- |) ?6 k  c& B( {! u  N
  ئىلىنىڭ يىمەكلىرىدىن كۈچلۈك مىللىي پۇراق ئىپادىلنىپ تۇرىدۇ. ئالاھىدە يىمەكلىكلار: ئەتكەن چاي، پولۇ ، پىنتوزىلىق شورپا، مانتا، نارىن، ، ئۆپكە – ھېسىپ، ھېسىپ، نان ، لەڭمەن.
* o5 u  F: x4 Fقىمىز
* I: f: V+ ], s4 t4 Fيايلاقتىكى مىزلىك ئىچىملىك قىمىز. ھاراق تەركىبى 1.5-3 گىرادۇسقىچە، مەس قىلمايدۇ، ئۇزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى، تەركىبىدە ۋىتامىن ۋە كالتسىي بار، مىزلىك، مۇزدەك، كىشىنىڭ قەلبىنى ھۇزۇرلاندۇرىدۇ.
% |2 Y1 y' A( {3 i# V+ Mنارىن
, w2 r  L8 L0 l1 jنارىن يايلاقتىكى مۇھىم تاماق. قازاقلارنىڭ ئۆيىگە مېھمان كەلگەندە ئېتىلدىغان مۇھىم تاماق. بېىشدا گۆشنى قاينىتىپ، ئاندىن چۆپىنى سالىدۇ، قاچىغا ئېلنىپ، تۆپىسىگە گۆش ۋە شورپىسى قۇيۇلدۇ. بۇ تاماق ھەر قايسى مىللەتلەرنىڭ ياختۇرۇپ يەيدىغان تامىقى.  H& b( H* M- K1 `4 s5 d3 F  n
دۇملىمە بېلىق
1 N% K: }" M8 c7 I* l" v" O7 O4 ~دۇملىمە بېلىق شىبەلەرنىڭ ئالاھىدە تامىقى. ئاچچىق خۇرۇش سېلىندۇ، ئېشتىھانى ئاچىدۇ، يېيىشلىك. بۇنىڭغا ھايۋانىت مېيى، تۇز،زەنجىۋىل، ئاچچىق مۇش، قاتارلىقلار ئىشلىتىلدۇ.
  ]" L* ~4 j" f5 cئۆپكە- ھېسىپ. `; k5 i" D, }* B
ئۇيغۇرلاردا قوي- كالىلاردىن نۇرغۇن تاماقلارنى ئەتكىلى بولىدۇ. يەنە قوينىڭ ئىچدىكى ئەزالاردىن مىزلىك بولغان ئۆپكە – ھېسىپنى ئەتكىلى بولىدۇ.
6 h/ X* }9 a: n# Q( @, ~" ~ئۆپكە- ھېسىپ ئۇيغۇرلارنىڭ ياختۇرۇپ يەيدىغان تامىقى ، مېمانلارنى كۈتۈشتىمۇ، ئادەتتىمۇ ئېتىلدۇ.
( U0 M6 f  w$ m  يوتازا$ j$ x& v2 }; M5 c
يوتازا بىر خىل گۈل شەكىلدە تۇگۇلدۇ، ياغ سۇرتۇلدۇ، ئاندىن يۆرگۇلدۇ. بىر يېسىڭىز لا تىلىڭىزدا قالىدۇ.
* c: h( \) l8 Z3 ^) Y) n! tماروژنى
1 w: }4 t4 C. ?. Q1 Q9 z- i$ H- _* ]- Qئىلىدا ماروژنىنى ئۇيغۇرلا ئۆزى ئىشلەپچىقىردۇ. ئىلى خەنزۇ مەھەللىسىدىكى كونا دۇكان، ھەممەيلەن بىلدىغاندۇ؟ ئەگەر بىلمىسىڭىز شۇ يەرگە بېرىپ سۇرۇشتۇسىڭىز بولىدۇ.
( d* |9 N" c0 Hسېرىق ماي9 U' W" i5 x0 k+ W& T0 w# g/ G
شىنجاڭ غۇلجىدىكى سېرىق ماي نىڭ تەمى ئىنتايىن مىزلىك ، قويۇق، قاچىلنىشى نەپىس. ئەتىگەنلىك تاماق قىلىندۇ، ئەتكەن چاينىڭ ئىچىگە سېلىندۇ. نان، مېۋېە قىيامى بىلەن قوشۇپ يېيىشكە بولىدۇ.
  J7 w; \7 b+ X6 \) `  kھەسەل  مەھسۇلاتلىرى) m1 q2 Z. _+ S6 D( P
1.گۈل بەرگىسى: ئىلى ئوبلاستىدىكى يايلاق تارىختىىن تارتىپ قوغدىلدىغان رايون، مۇھىتى گۈزەل ، پاكىز، گۈلى مول، ھەر تەرەپلىمە،ئۇزۇقلۇق قىممەتكە ئىگە. " يىگىلى بۇلدىغان ھۆسۇن گۈزەللەشتۇردىغان يىمەكلىك" دەپ ئاتىلدۇ.' Z6 w' ?, [  m- p: A6 B
2. تاغ گۈلى ھەسىلى: " چېگرا ھەسەل ئامبىرى" ئىلىدا، ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى ئىنتايىن يۇقىرى ، پۇرىقى، تەمى مەزلىك.
5 r0 o1 g5 E! f' _: F$ [3. ئانا ھەرە شىرنىسى: ئانا ھەرە جەۋھىرى دەپمۇ ئاتىلدۇ، ئىشچى ھەرىنىڭ ئىچكى ئاجرالىمىسىدىن ئېلىندۇ، ئۇزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى، تەركىبىدە كالتسىي بار.9 |4 u& T, P9 s! N
ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرى ۋە دورا مەھسۇلاتى قىلندۇ.
" F& z: c7 m0 x0 x% pخەمەكلەر' `% n, t/ `, s8 G8 T  `# y
  تاۋۇز تاتلىق بىر يىمەكلىك، ئىلىنىڭ ئەڭ چوڭ تاۋۇزى چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىيسىدە تېرىلدۇ، شەكلى يۇملاق، رەڭگى قىزىل.
3 a1 A0 [, b* B! _: W/ i9 ~تاشئالما: ئىلىنىڭ تاشئالما تۇرىدىن 14 خىل بار، كۆلىمى چوڭ، تەمى چۈچمەل، يېيىشلىك.
. p3 B7 r( O4 M" G- Cئۈستىقۇددۇس
2 [: U9 J4 o; V% Pئۈسىقۇددۇس  بىر خىل يۇقىرى ئىقتىسادىي قىممەتكە، تاماشا قىلنىشقا  ئىگە ، پۇتۇن دۇنيادىكى ئەڭ قارشى ئېلىندىغان قىشلىق موگو.ئۇستىقۇددۇسنىڭ باشىقىنى قۇرتۇلغان گۈل ۋە زىننەت بۇيىمى قىلنىپ ئېشلىتىشكە بولىدۇ. ئىلى رايوندا بۇلۇپمۇ ئىلى دەرياسىنىڭ بۇيىدىكى بىڭتۇئەن 65- ئەترىتى ۋە سەنگوڭ خۇيزۇ يېزىسىدا نەچچى ئون مىڭ مو سۆسۈن رەڭلىك دېڭىزنى كۆرگىلى بولىدۇ. بۇ يەر دۆلەت تەرپىدىن " جۇڭگو ئۇستىقۇددۇس ماكانى "دەپ ئاتالغان. / A# M' a( [( D2 F
$ }- |. k7 m( s7 n1 B! ~

) F* T! B! p. U' p; w  ~3 x0 c, m% n* v
5 {! X4 m/ n& F  }
" Q/ X' m8 {5 t8 t0 S) \

" q* ^; v" r0 \, w) A# u       
- l+ R8 w/ \* f* O: p. d, c% M
1111.JPG
كىرگەندىن كېيىن ئىنكاس يازالايسىز كىرىش | تىزىملىتاي

رەسىمسىز نۇسخا|يانفون نۇسخىسى|qadam   

GMT+8, 2017-12-18 01:51 , Processed in 0.362334 second(s), 22 queries .

Powered by Discuz! X2.5 Licensed

© 2001-2012 Comsenz Inc.

چوققىغا قايتىش