كۆرۈش: 377|ئىنكاس: 0

قۇمۇل ھەققىدە

[ئۇلانما كۆچۈرۈش]

14

تېما

1

دوستلىرىم

77

جۇغلانما

رەسمىي ئەزا

Rank: 2

يوللىغان ۋاقتى 2014-9-15 19:32:25 |ھەممە قەۋەتنى كۆرۈش
قۇمۇل ھەققىدە0 T: I5 O! {- z. \! {3 u
قۇمۇل شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايوننىڭ ئەڭ شەرقىي بۆلىكىگە جايلاشقان ، تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىي- شىمال قىسمىغا جايلاشقان. شەرقى ۋە شەرقىي— جەنۇب قىسمى گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ جۇۋچوۋ شەھىرىنىڭ  سۇبېي موڭغۇل ئاپتونوم ناھىيسىگە، ئەنشى ناھىيسى ۋە دونخۇئاڭ شەھىرنىڭ قوشنىسى. جەنۇبىي چىگرىسى بايىنبۇلاق موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ چاقىلىق ناھىيسىگە تۇتىشىدۇ؛ غەربى ۋە غەربىي جەنۇب قىسمى سانجى- خۇيزۇ ئاپتونوم رايوننىڭ مورى ناھىيسى ، تۇرپان ئويمانلىقىنىڭ پىچان ناھىيسى بىلەن قوشنا؛ شىمالىي، شەرقىي شىمالى قىسمى مۇڭغۇلىيە بىلەن چىگرىلىشىدۇ. دۆلەت چىگرىسىنىڭ ئۇزۇنلىقى  58600.663 مېتىر.  قۇمۇل شەھىرى، ئارتۈرك ناھىيسى، باركۆل قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى قاتارلىق 3 ناھىيە شەھەر بار، كۆلىمى 13891900 مېتىر كېلىدۇ، ئۇمۇمىي نوپۇس 560 مىڭ، ئۇيغۇر، خەنزۇ، قازاق، خۇيزۇ، موڭغۇل قاتارلىق 36 مىللەت ئولتىراقلاشقان، بۇنىڭ ئىچىدە ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ نۇپۇسى % 31.8 ، شەھەر – يېزىلاردىكى نوپۇس تەخمىنەن % 58.3 نى ئىگەللەيدۇ. مەمۇرىي مەھكىمە قۇمۇل شەھىردە.  يېزا – ئىگىلىك 13- دېۋېزىيە قۇمۇل شەھىرنىڭ چوڭ گارازمىسىدا.# R, l6 D, w# f* w
ئۇمۇمىي بايان
, A8 m& }! o8 G2 e( H" ]: ]شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قۇمۇل رايونى 9 t6 D6 L/ u3 q! ]
ئەڭ شىمالدىكى باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيسىنىڭ سەنتاڭخۇ يېزىسىدا، شىمالىي ئۇزۇنلۇق 45 گرادۇس 5 مىنۇت 33 سېكنۇت؛ شەھەردىكى ئەڭ جەنۇب يېزا بوغاز يېزىسىدىكى ئاق ئەجدىھا تېغىنىڭ ئەتراپىدا، شىمالىي ئۇزۇنلۇق 40 گرادۇس 52 مىنۇت،4  سېكنۇت؛  ئۇمۇمىي يەر كۆلمى 15مىرلىيا 300 مىڭ مېتىر، پۇتۇن شىنجاڭنىڭ % 9 نى ئىگەللەيدۇ. شىنجاڭ بويىچە –- چوڭ ئوبلاست. بۇ يەر كۆلمى لىيۋنىڭ، جىياڭسۇ، جېجىياڭ، ئەنخۇي، فۇجىيەن، خەينەن، نىڭشىيا قاتارلىق 8 ئۆلكىنىڭ يەر مەيدانىدىنمۇ چوڭ.! Q. b& _# Y9 u
  قۇمۇل رايوندا بىر شەھەر، ئىككى ناھىيە بار.  قۇمۇل شەھىرى، ئارتۈرك ناھىيسى، باركۆل قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى قاتارلىق. شەھەر رايوننىڭ كۆلىمى 8497700 مېتىر كېلىدۇ.  بار كۆل قازاق ئاپتونوم ناھىينىڭ ئۇمۇمىي كۆلىمى 1973500 مېتىر.  پۇتۇن شىنجاڭنىڭ % 2.2 نى ئىگەللەيدۇ.
$ q8 K+ d' k+ L0 G; P, g$ q! _, r تارىخى تەرەققىيات
7 Q9 r6 t7 R/ @) G: E. B
% `9 m$ _( S" ?, I: C/ E قۇمۇلنىڭ بۇرۇنقى نامى كۈنمو، خەنزۇلار ئارتۈرك ياكى ئارتۈرك قەبىلىسى دەپ ئاتىغان. قۇمۇل غەربىي يۇرت بىلەن ئوتتۇرا تۈزلەڭلىكنىنىڭ قاتنىشىدىكى مۇھىم تۈگۈن. 2000 يىل ئىلگىرى خەنچاۋ بىلەن ھونلار ئۇرۇش مەزگىلدە تالاش- تارتىشقا قالغان، قۇمۇل غەربىي يۇرتنىڭ مۇھىم يولى بولۇپ ،" غەربنىڭ يۈرگى" دەپ ئاتالغان. ئالاھىدە جۇغراپىيلىك ئورۇن نىڭ مۇھىملىقى قۇمۇل تارىخىدا ئۈزۈلۈپ قالماي يادلىنىپ كېلۋاتىدۇ.7 N2 P. |/ H$ Y& a7 h3 E
سەندالىندىن تارتىپ،  يەتتە قۇدۇقتىن چوڭ كۆلەمدىكى سىلىقلانغان تاش قوراللار بايقالغان، بۇنىڭدىن 7000 يىل ئىلگىرى يېڭى تاش قوراللار دەۋرىدە قۇمۇللۇقلارنىڭ ئاتا – بوۋىلىرى مۇشۇ جايدا ياشاپ كەلگەن.
6 g9 x; T. m3 T0 F" g6 N4 Sئىككى خەن دەۋرى ( بۇنىڭدىن 206—220 ئىلگىرى)
" W& S) h! y% q4 \& y* q! a1 O  شىخەن دەۋرىدە قۇمۇلنىڭ نامى  ئار تۈرك ئىدى، شىخەن مۇشۇ جايدا مەھكىمە قۇردى، ئارتۈرۈك بىلەن باركۆل غەربىي يۇرتتنىڭ مەھكىمىسى قىلىپ بېكىتىلدى. 4 R. h3 G( M0 g* p0 l
ئۈچ پادىشاھلىق، جىن دۆلىتى، شەرقىي شىمال خاندانلىق دەۋرىدە (220— 589 – يىلى)
& r4 y& x# t4 V$ G% B" s$ H1.قۇمۇلنىڭ تۈزىلىشى - w: x. g$ V/ B
                 / A/ \, M+ Z% W: i
دوڭخەن نىڭ ئاخىرقى يىلى دىن سۇيۋېن خاندانلىقى بىر تۇتاش جوڭگۇنىڭ369- يىلى ، جۇڭگو ئۈچ پادىشاھلىقنى باشتىن كەچۈردى، جىن دۆلىتى مەزگىلى جەنۇبىي شىمالىي خاندانلىق مەزگىلدىكى 100 نەچچە يىلدىن بۇيان سىياسىيتىنى ئۆزگەرتىپ ناھىيە قىلىپ بېكىتتى، / {4 _9 u4 v9 `( z" n
2. ئارتۈرۈك  خانى تاڭيى  * `' A& {5 x5 e& \/ b: g$ j; h& g0 |
  دوڭپۇنىڭ ئاخىرقى يىلى،  جاھان تىنچ ئەمەس ، ئۆز- ئارا قىرغىنچىلىق قىلنىپ، يەرلىرى تارتىۋېلنىپ، بۇلاڭچىلىق قىلىنغان. جۇڭگو تارىخىدىكى چوڭ مالمانچىلىق، تەۋرىنىش ، بۆلۈنۈش بولۇپ قالغان.
9 `  y6 W9 H/ |كىچىك خان لىشى دۆلىتى قۇرلۇپ 20 يىلدىن كېيىن، ئوتتۇرا تۈزلەڭلىك جەنۇب شىمال خاندانلىقىغا كىرگەن . بۇ ۋاقىتتا  شڭگۇساڭدا يەنە بىر ھونلارنىڭ قۇرلۇش ھۇكۈمىتى قۇرۇلدى. بېيجىڭ ئەسكەر ئەۋەتىپ، دۇنخۇئاڭنى ئىشغال قىلدى، لىخاۋنىڭ نەۋرىسى لىباۋ ۋە ئۇنىڭ ئىككى تاغىسى ، تاڭ ۋە ئۇنىڭ بېيجىڭدىكى ھۇقۇقنى ئۆز قۇلىغا ئالدى.  بىر يىلدىن كېيىن، تاڭ ۋە ئۇنىڭ جىيەنى لىباۋ تۇرمىدىن قىچىپ  چىقىپ، پۇتۇن كۈچى بىلەن ئارتۈرۈككە يېتىپ باردى.شىگۇئاڭنىڭ 2- يىلى ئەسلىدىكى لىياڭگوڭ ئايالى جيۇۋچۇئەندىن ئارتۈرۈككە يېتىپ باردى.  بىر ئائىلە كىشلىرى جەم بولدى.   لىباۋ 2000 ئادەمنى باشلاپ، دۇنخۇئاڭغا يېتىپ باردى، ئەمەلدارلارنىڭ قىزغىن قارشى ئېلىشىغا ئېرىشتى، لىباۋنى دۇنخۇئاڭنىڭ قوغدۇغىچىسى قىلىپ بېكىتتى.
7 m# W5 b* E" s! m' D( sتاڭيى دۇنخۇئاڭنىڭ قوللىشى ئاستىدا ئۈنۈمنى يۇقىرى كۆتىرۈپ، جەڭ قىلىپ جەڭدە تاڭيى قۇربان بولدى.تاڭ ۋە كۆپچىلىك جىيەنى بىلەن بىللە داۋاملىق جەڭ قىلدى. بېيۋې تەيپىڭنىڭ 12- يىلى تاڭ ۋە جىيەنى بىللەن پىڭچېڭغا يېتىپ باردى، ۋە خاننىڭ مۇكاپاتلىشىغا مۇيەسسەر بولدى، جىجوۋ قەستلەپ ئۆلتىرىلدى. تاڭشۇئەن پۇجىڭگوڭغا يېتىپ باردى، خۇئاجوۋ قەستلەپ ئۆلتىرىلدى، تەيئەننىڭ 2- يىلى بېيۋېي دۇنخۇئاڭ كەنتىدىكى بىر قىسىم ئارمىيە بىلەن ئارتۈرۈككە يېتىپ باردى. بېيۋېينىڭ بۆسۈپ كېرىشى بىلەن دۆلەت پارچىلنىپ،12- يىلى بېيۋېي ئارتۈرۈكنى ۋىلايەت قىلىپ بېكىتتى، بۇ قۇمۇلنىڭ ئەڭ بۇرۇنقى مەمۇرىيتى قىلىپ بېكىتىلدى.
( S& R/ T9 ^) |! ^0 Q/ t# D+ \- q+ I7 A
سۇيتاڭ دەۋرىدە ( 581- 907) : Q) b0 u" M+ R& X( S. `- X
1.سۇيتاڭ ئارتۈرۈكنى باشقۇرشىغا ئۆتتى
* k' K; ^" H; r4 _; Xسۇي ،  ۋېن خاندانلىقى ئارتۈرۈككە ئەسكەر ئەۋەتتى. داتوۋ قاغانى بىلەن ئادەملىرى، ئارتۈرۈككە يېتىپ باردى، خاننىڭ قىزغىن كۈتۋېلىشىغا ئېرىشتى.
2 P1 [' N" W+ B  سۇيدايې 4- يىلى ، ياڭدى قوماندان ئەسكەر تەشكىللەپ ئارتۈرۈككە يېتىپ باردى. ئارتۈرۈكنىڭ شەرقى قىسمىغا يەنە بىر شەھەر قۇرۇلۇپ، يېڭى ئارتۈرۈك دەپ ئاتالدى. ئېيتىلىشچە بۇ يەر غەربىي يۇرتتىن يىراق بولغاچقا، قاتناش قولايسىز، شۇڭا ئارتۈرۈككە قۇرلۇش سېلنپ، قاتناش قولايلاشتى. دايېنىڭ 6- يىلى، ئارتۈرۈك ۋېلايىتى قۇرۇلدى، ئارتۈرۈكنىڭ شەرقى شىمال قىسمىدا روۋيۇئەن بازىرى قۇرۇلدى.4 ~. c0 y2 X! O6 w8 m- ]
  دايېنىڭ 5- يىلى، ياڭدى دۆلەتنى چارلاپ، ھەر قايسى دۆلەتلەرگە دۇنخۇئاڭدىن ئەسكەر ئاجىراتتى.27 دۆلەت رەھبەرلىرى،جاڭيىڭغا كېلىپ، ياڭدى بىلەن كۆرەشتى . دۆلەت رەھبەرلىرى قىزغىن ئالقىشقا ئېرىشتى، ياڭدى كۆرۈپ ئىنتايىن خۇشال بولدى، غەربىي يۇرتقا 30 دىن ئارتۇق ئەمەلدارلار نى بېكىتتى.ئاخىرقى يىلى،  ئارتۈرۈك غەربىي تۈرۈككە تەۋە بولدى.5 c* J4 N. v, j/ X. e
ئاخىرقى يىلى دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ ئاساسىدا، مىلادىي 618- يىلى تاڭ خاندانلىقى قۇرۇلدى.
. B) P. a% t* W6 j/ Zجېنگئەننىڭ 4- يىلى ،تەيزوڭ ئورنىنى غەربىي ئارتۈرۈككە ئۇرۇنلاشتۇرۇلدى. 2 يىلدىن كېيىن، غەربىي يى ۋېلايىتى دەپ ئاتالدى.ئارتۈرۈككە تەۋە روۋيۇئەن ناجى قاتارلىقلار. روۋيۇئەن سۇي خاندانلىقىدا بولىمىغاچقا روۋيۇئەن كەنتى دەپ ئاتالدى. كېيىن  پىچان غۇزلىرى قۇرلۇش سالدى، بۇ قۇرلۇش ناجى دەپ ئاتالدى، كېيىن ناھىيە قىلىپ قۇرۇلدى. بۇ يەردە 1332 ئائىلىلىك، 6778 ئادەم بار بولدى. يۇز يىلدىن كېيىن تىيەنباۋ يېلى ، يى ئوبلاستىنىڭ ئادەم سانى كۆپەيگەن، ئائىلىكلەر سانى 2467 گە، نوپۇس سانى 10157 گە يەتكەن، بۇتخانىدىن ئىككىسى قۇرلۇپ ، ئۇستازدىن تۆتى بولدى، تۇرادىن يەتتس، ئارمىيە قىسمىدىن ئۈچى قۇرۇلدى.
% c5 C/ p& L% a/ ^9 {; X+ `غەربىي يۇرتتا ھەر قايسى دۆلەت ئەمەلدارلىرى قۇرلۇپ، ۋېنتاي باش بولدى. تاڭ خاندانلىقى بىلەن رىقابەتلىشىشكە باشلىدى. غەربىي يۇرت بىلەن قاتناش ئالاقىسىنى ئۈزدى. جېنگۇئەننىڭ 14- يىلى، دەريا قاتناش تونىلغا باش بولدى،جاڭشىنبېن مۇئاۋېن قوماندان قىلىپ بېكىتىلدى.مۇۋائىن قوماندان كۆپچىلىكنى باشلاپ يى ئوبلاستقا يېتىپ باردى، ھازىرقى قۇمۇل ئېغىزدا ھەرخىىل قۇراللارنى ياساپ چىقتى. ) l  [3 O9 z: u: {9 q$ E
بەش دەۋېر ، سوڭ، يۇئەن مەزگىلى% N. c3 [' g4 V/ r* N# N! w. C
بەش دەۋېردە، يى ۋىلايىتىدىكى خەن شى . ئۇ ۋە غەربىي ئوبلاستتىكى خۇيجۇئەن بىلەن چاۋجوۋ مەخپى دوستلۇق ئالاقىسىنى ساقلاپ كەلدى.* ~0 \. _' w. U* m) T' X# R$ O- H* r
  سوڭبېي 6- يىلى يى ۋىلايىتى، پۇ قاتارلىقلار لىياۋغا تەۋە بولدى.1 V  ?4 U  l- J
13- ئەسىرنىڭ باشلىردا مۇڭغۇللار شىمالىي چۆللۈكتە باش كۆتۈردى. 1206- يىلى تېموجىن( چىڭگىزخان) خاقان بولدى.   s# E- p6 b( U4 J
نەنسوڭ 11- يىلى قەدىمىي ئۇيغۇرلار ئۆلكىسى ئىسمىنى قۇمۇلغا ئۆزگەتتى.
2 m& n4 Z  ]4 V1 t$ h) |0 F1279- يىلى دادوۋ قۇرۇلدى، يەنە ھازىرقى بېيجىڭ قۇرۇلدى.: ^( O1 G& W, O4 m
مىڭ خاندانلىقى مەزگىلى( 1368-1644) $ K( i8 I' f2 t1 N
1368-  يىلى جۇيۇئەنجاڭ ئۆلۈشتىن بۇرۇن چاغاتاي دۆلىتىمۇ بۆلۋېنىتىلدى. ئىككى يىل شىنجاڭنىڭدىكى پۇتۇن يەرلەر  ئۆزلىكىدىن بۆلۋېتىلدى. ; k3 ~% ~" S. @" l
مىڭخۇنىڭ 3- يىلى، قۇمۇلنىڭ خانى ئۇزاق ھۆلۈم سۈردى، ھەر قايسى مىللەتلەرمۇ كۈچۈپ ئۇنى تەۋسىيە قىلدى، 5 يىلدىن كېيىن ، تامۇرسۇي،خانلىق ئورنىنى ئوغلىغا ئۆتكۈزۈپ بەردى، لېكىن دۆلەت ئىشلىرىغا باش بۇلۇلمىدى.
* |+ E" k3 Q- Sقۇمۇل 10 نەچچە يىللىق تىرىشىش ئارقىلىق ئەمەلىي كۈچى ئاشتى، 1478- يىلى قاغان ئون مىڭدىن ئارتۇق ئەسكەر باشلاپ قۇمۇلغا كىردى ۋە غەلبىلىك ھالدا 8 شەھەرنى ئالدى.
) i9 M; I+ c1 L7 t1505- يىلى قىشتا، جاباسۇي ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلدى،داۋاملىق خانغا سادىق بولدى، بەييا  ھۇشسىز ياتقاندا ، باشقىلارنىڭ ئۇنۇڭغا قەسىتلىشىدىن ئەنسىرەپ يۇردى. تۇرپان قاغانى ئۇنىڭغا تەھدىت سېلىپ خانغا خىيانەت قىلىشنى بۇيرىدى. 1513- يىلى بەييا قۇمۇلغا ئېتبارسىز قارايدىغان بولدى، تۇرپانغا سۇقۇنۇپ كېردى.' f5 ]) n0 B3 f- C
كېيىن تۇرپان خانىنىڭ ئەمەلىي كۈچى بارغانسېرى ئاجىزلاپ باردى،كيىنكى خان كاشېنكار خان خاندانلىقنى ئېگىلدى، قۇمۇلغا خان بېكىتىلىپ، شەرقىي قىسىم بۆلىنىپ بېرىلدى،  شۇ ۋاقىتتا زەرەپشان خانى قۇمۇلنىڭ ۋەكىلى زەرەپشان خانىنىڭ تۆتىجى ئىنىسى باباي خان بولدى.
2 C2 N  f2 ?4 J+ Dجۇڭخۇا مىنگو دەۋرى
3 D, R! \5 o, L! y3 K 1. مىنگو ۋاختىدىكى قۇمۇلنىڭ تۇزىلىشى
; {& ^  p5 S; [6 V3 ?/ f
( _9 C# q9 p9 @2 c+ l2 q  جۇڭخۇا مىنگونىڭ 2- يىلى ، قۇمۇلنى ۋېلايەتتىن+ n+ C& g0 c/ X+ c$ b
ەھەرگە ئۆزگەرتكەن تۇنجى بولۇپ سايلانغان ھاكىن بەيۋېنچاۋ، ئامبىلى لىپېڭروڭ. بىر مەمۇرىيەت ئەمەلدارى، بىر يېزا ئەمەلدارى، يۇز بېشى ، ئون بېشى سايلاندى. ناھىيەگە بىر بۆلۈم بۆلۈم باشلىقى ، ئىككى بۆلۈم ئەزاسى، تۆت ياللانما ئەزا قاتارلىق 76 ئادەمنى سايلاپ چىقتى.
; O0 a' m; @  O/ aمىنگونىڭ 23- يىلى 5- ئايدا قۇمۇلدا مەمۇرىي ھۆكۈمەت قۇرۇلدى، قاراشلىق ناھىيە، بازارلاردە مەمۇرىي باشقۇرۇش ئىدارىسى قۇرۇلدى، يىپيېڭى ئۆلكە قۇرۇپ چىقىش ئۈچۈن 9- مەمەرىي رايوننىمۇ قۇرۇپ چىقتى،قۇمۇل ناھىيسىنىڭ بىرىنچى قول باش مەمۇرىي ليۇيىڭلىن سايلاپ چىقىلدى.
$ i% g8 J) X/ n4 E) T& u+ yمىنگونىڭ 24-يىلى 7- ئايدا، ناھىيەدىكى تۇخۇلا ،باي، تۇزكۆل،ئالدى تاغ، ئاداق يېزىسى قاتارلىق يېزىلار دا مەمۇريەت ئىدارىسى قۇرۇلدى.. h- C4 Z- A8 D. W2 M2 @* \( [0 o: [1 P
مىنگونىڭ 32- يىلى1- ئايدا، ئارتۈرك 3- دەرىجىلىك ناھىيە قىلىندى. 5- ئايدا قۇمۇل مەمۇرىيەت ئىدارىسى باشلىغى مەمۇرىي ھۆكۈمەت باش ۋالىي مەھكىمىسى قىلىپ ئۆزگەرتتى.8- ئايدا قۇمۇل ناھىيسى 2- دەرىجىلىك ناھىيە قىلىپ بېكىتىلدى.% o: }& s  `' B; Q8 N
جۇڭخۇا خەلق جۇمھىرىيتى مەزگىلى 7 K7 a1 r+ y% G3 ~" a+ }% x- H
جۇڭخۇا خەلق جۇمھىرىيتى قۇرۇلغاندىن كېيىن، 1950- يىلى قۇمۇل مەمۇرىي نازارەت مەھكىمىسى، قۇمۇل ناھىيسى،بازار، يەتتە قۇدۇق ۋە ئارتۈرۈك ناھىيسى مەركىزى رايون قىلنىپ بېكىتىلدى., g# C2 v% A" T4 H/ N& N( Z& ^+ Q% J# K
1954- يىلى 1-ئاينىڭ 4- كۈنى غەربىي ناھىينى باركۆل ناھىيسى قىلىپ ئۆزگەرتىلدى. 1955- يىلى بار كۆل قازاق ئاپتونومىيە باركۆل قازاقئاپتونوم ناھىيسى قىلىپ ئۆزگەرتىلدى. 1961- يىلى قۇمۇل ناھىيسى شەھەر – بازارلارنىڭ ئاساسىي بولۇپ قالدى. پاراۋۇز، پولات- تۆمۈر قاتارلىقلار ھەممىنىڭ ئالدىدا مېڭىپ، قۇمۇل شەھىرنى قۇرۇپ چىقتى.0 _3 L- b* L4 p4 R8 L0 m$ H3 `
1970- يىلى 12- ئاينىڭ 19- كۈنى قۇمۇل ۋىلايىتى قۇمۇل رايونى قىلىپ ئۆزگەرتىلدى، قاراشلىق قۇمۇل، ئارتۈرك ناھىيسى، باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيسى قۇرۇلدى.
* ^8 p' v3 A( n( F, H% `1975- يىلى  1- ئاينىڭ 30 – كۈنى پىچان ناھىيسى تۇرپان رايونغا تەۋە بولدى.
: ~, ?! K. ^% D/ P! J1977- يىلى 1- ئاينىڭ 6- كۈنى مەركەز قۇمۇلنى ناھىيە ھەرىجىلىك شەھەر قىلىپ ئۆزگەرتتى. بىر شەھەر، 2 ناھىيە، 1 ئاپتونوم ناھىيە  بار بولدى.
3 G9 o. R7 t  a: |1 R, A  ~1979- يىلى قۇمۇل رايوندا  بىر شەھەر،  ئىككى ناھىيە،  بىر ئاپتونوم ناھىيە، ئىككى بازار، ئۈچ رايون، 22 خەلق كوممىنىسى، 17 دۆلەتلىك چارۋېچىلىق مەيدانى ،22 ھەيئەتلەر كومىتىتى قۇرۇلدى.
2 o. _3 n0 J, }( e% b1983- يىلى 9- ئاينىڭ 9- كۈنى قۇمۇل ناھىيسى قۇمۇل شەھىرىگە كىردى. 1 Z( |) t4 E- H1 ?; g% N& E! p
1985- يىلى يىل ئاخىردا قۇمۇل رايوندا بىر شەھەر، بىر ناھىيە، بىر ئاپتونوم ناھىيە قۇرۇلدى. قۇمۇل شەھىرنىڭ ئۇمۇمىي كۆلىمى 8179400 كۋادرات كىلومىتىر، ئۇمۇمىي نۇپۇسى 440 مىڭغا يەتتى ، پوچتا  نۇمۇرى: 839000 . ئارتۈرۈك ناھىيسىنىڭ ئۇمۇمىي كۆلىمى 1982100 كۇۋدىرات كىلومىتىر، نۇپۇسى 20 مىڭ، پوچتا نۇمۇرى: 839300 . باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىينىڭ كۆلىمى 3730400 ، نوپۇسى 100 مىڭ،  پوچتا نۇمۇرى 839200.
) C( J2 q2 ~& v$ f. I ( I% g7 @$ r* g6 c, a
مەمۇرىي رايون
7 h, C8 |7 M) s. `8 ~) zقۇمۇل رايوندا بىر ئاپتونوم ناھىيسى ، ئۈچ يېزا بار،9 H: s) m& O& a3 X' {" }: ?
ئاپتونونۇم ناھىيە
9 k2 {' B( G1 |" x) m. I8 l ! ^* O( m& l, t: k( L- a5 }6 D
قۇمۇل شەھىرنىڭ شنجاڭدىكى ئورنى % j; f$ F) q. L5 }+ ~. H
  1954- يىلى 9- ئاينىڭ 30- كۈنى ، شىنجاڭ ئۆلكىلىك خەلق مەمۇريتى خەلق سوت مەھكىمىسى قۇرۇلدى، رەسمىي ھالدا باركۆل قازاق ئاپتونوم رايوننى  قۇردى. / W7 L8 l& @+ X( e0 n
ئاپتونوم ناھىينىڭ ئۇمۇمىي كۆلىمى 30 مىڭ 84 مىڭ 453 كۇۋادىردت كىلومىتىر، ئۇمۇمىي نوپۇس 20 مىڭ 443. ئىچىدە قازاقلارنىڭ ئۇمۇمىي نۇپۇسى % 31.67 نى ئىگەللەيدۇ. خەنزۇلار 16075 ، ئۇمۇمىي نۇپۇسى% 65.78 نى ئىگىلگەن ، ئۇيغۇرلار 218 ، ئۇمۇمىي نۇپۇسنىڭ % 0.89 نى ئىگىلگەن، مۇڭغۇللار 379 ، % 1.55 نى ئىگىلگەن ، باشقا مىللەتلەر 26، % 0.11 نى ئىگەللەيدۇ.
2 @; Q$ k4 |9 g, z# L2 R4 Z; Cئاپتونوم ناھىيە قۇرۇلغاندىن كېيىن، ھەيئەت ئورنى ۋە ناھىيىلىك ھەيئەتلەر سايلىنىپ چىقىپ ، مەمۇرىي ھۆكۈمەتنىڭ رەھبەرلگى ئاستىدا، " جۇڭخۇا خەلق جۇمھىرىيتىنىڭ مىللىي ئاپتۇنىمىيەنىڭ تېزىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش" ، قازاق يازغۇچىلارنىڭ ھۇقۇقىنى قولغا كەلتۇردى. بۇنىڭ بىلەن ئاپتونوم ئىقتىسادىي ، سىياسىي، مەدەنىيەت، تازلىق جەھەتتە زور ئىلگىرلەشلەرنى قولغا كەلتۇردى." m" T" n5 w/ g8 e9 w  F0 |) _
1984- يىلى "  جۇڭخۇا خەلق جۇمھىريتىنىڭ مىللىي ئاپتۇنۇمىيە قانۇنى" نى ئېلان قىلىندى، 2001- يىلى " جۇڭخۇا خەلق جۇمھىرىتى مىللىي ئاپتۇنۇمىيە قانۇنى" غا ئۆزگەرتىش كىرگۈزلدى. 2001- يىلى 2- ئاينىڭ 28- كۈنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھىرىتى 9- قېتىملىق خەلەق چوڭ قۇرۇلتىيى ھەيئەتلەر چوڭ يىغىندا 20- قېتىملىق ماقۇللىقىدىن ئۆتۈپ ئېلان قىلىندى. " مىللىي ئاپتۇنۇمىيە قانۇنى" دىكى بەلگىلمىلەرگە ئاساسەن يېزا-ئىگىلىك، چارۋېچىلىق، سانائەت تەرەققىي قىلدۇرلۇپ، ھەر قايسى جەھەتلەردىن چوڭ نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۇردى.
7 d3 w, E. J3 ]2 F# @+ U2 H2001- يىلى ئاپتونوم ناھىينىڭ ئۇمۇمىي نۇپۇسى 102006، ئارىسىدا قازاقلار 31173، پۇتۇن نۇپۇسنىڭ % 30.56 نى ئىگىلگەن، خەنزۇلار 68859 ، پۇتۇن نۇپۇسنىڭ % 67.51 نى ئىگىلگەن، ئۇيغۇرلار 231، % 2.27 نى ئىگىلگەن، خۇيزۇلار 335 ، % 3.28 نى ئىگىلگەن، مۇڭغۇللار 1291، % 1.27 ئىگىلگەن، باشقا مىللەتلەر 97، ئۇمۇمىي نۇپۇسنىڭ % 0.059 نى ئىگىلگەن." ^  q1 t+ [0 s" V
مىللىي كەنىت
* D" Z/ R$ @0 Q2 {/ G  دۆلەتلىك مىللەتلەر ئىشلار كومىتىتىنىڭ 1982- يىلى مىللىي كەنىتنىڭ جۇشقۇنلىقى توغرىسىدىكى سۆھبەت يىغىنىغا ئاساسلىنىپ  ۋە مەركەز 1983- يىلى تارقاتقان [ مىللىي يېزا قۇرۇشتىكى مەسىللەر ئۇقتۇرشى] بىلەن ، ئاپتونوم 1983- يىلى 4- ئايدىن باشلاپ، مىللىي يېزا خىزمىتىنى تۈزىتىش خىزمىتىنى باشلىدى. قۇمۇل رايونى 1984- يىلدىن باشلاپ 1985- يىلغىچە 3 قازاق مىللىي كەنىت قۇرۇپ چىقتى.
/ b; K5 G! R  [& v7 ?$ Jئۇلاتاي قازاق يېزىسى ، 1984- يىلى 7- ئاينىڭ 6- كۈنى قۇرۇلۇپ، قۇمۇل شەھىرنىڭ مەركىزى كەنتى ئۇلاتاي جىلغا ئېغىزى شەھەر ئىچى بىلەن بولغان ئارىلىقى 120 كىلومېتىر، ئۇمۇمىي يەر كۆلىمى 90.23 كۋادرات كىلومېتىر. پۇتۇن يېزىدا قازاقلار 80  ئائىلىك ، 422 ئادەم بار ، 3 كەنىت كادىرى، بىر ھەيئەت ئەزاسى بار. 1990- يىلى 117 ئائىلىككە يېتىپ، 662 ئادەم سانىغا يەتكەن .9 D+ Y2 f1 [6 D0 z
قۇمۇل شەھىرى دېۋېيلىدۇرۇق مىللىي كەنتى، 1985- يىلى 7-ئاينىڭ6- كۈنى قۇرۇلغان، شەھەر بىلەن بولغان ئارىلىقى 120 كىلومىتىر، ئۇمۇمىي كۆلىمى 90.23 كۋادرات كىلومىتىر. 8 h6 N( E7 f5 E) b" B: V
جۇغراپىيلىك مۇھىت
( D& w0 X, t; \قۇمۇل رايوننىڭ ھاۋا كىلماتى قۇرغاق؛ تەڭرىتاغنىڭ شەرقى ئېتىكىگە جايلاشقان ، جەنۇبىي تاغدىن ئوخشىمىغان ئىككى خىل تەبىئىي مەنزىرە رايوننى تاپقىلى بولىدۇ؛  تاغنىڭ شىمالىدا باركۆل،ئاراتۈرك نىڭ كەڭ كەتكەن يايلىقى بار. يازدا ھاۋاسى كىشىگە ھۇزۇر بېغىشلايدۇ، قىشتا قار مەنزىرسى ئىنتايىن گۈزەل بولۇپ بىر تەبىئىي مەنزىرنى ھاسىل قىلدۇ، ئەڭ مۇھىمى چارۋېچىلىقنىڭ ۋە ساياھەتچىلىكنىڭ ياخشى جايى. جەنۇبى تاغ قۇمۇل ئويمانلىقىتا قۇرغاق، يامغۇر ئاز ياغىدۇ، كېچە- كۈندۇز پەرقىي چوڭ، كۈندىزى ئۇزۇن، قوغۇن ۋە قۇمۇل چوڭ چىلىنى ئىشلەپچىقىرشتىكى مۇھىم جاي." E: c+ n& r( f
0 ~3 N  q7 \  M7 p* j
نوپۇس، مىللەت
' R" d7 j( v7 R4 H
, n8 H: I" V2 j. D4 Z9 z( e! k3 Wقۇمۇل رايون خەرىتىسى - b; t% q. h. Q' Q
1.پۈتۇن شەھەردە دائىم تۇرۇشلۇق نوپۇس 0 I2 d" b& |8 g/ j! Z1 a
دائىم تۇرۇشلۇق نوپۇس 472175 ئادەم، 2000- يىلى 11- ئاينىڭ 1- كۇنى سائەت 0 دىن باشلاپ تەكشۇرگەندە 388714 كە سېلىشتۇرغاندا 83461 ئادەم كۆپەيگەن، % 21.47  ئاشقان، يىللىق ئوتتۇرچە ئۇسۇش نىسبىتى % 1.96.0 G6 k$ V/ s5 ]  e2 K3 ~
2.ئائىلە نۇپۇسى 4 Y* @3 r+ U7 R, Y, k
دائىم تۇرۇشلۇق ئائىلە 161355 ئائىلىلىك، نوپۇس 440501 ئادەم، ھەر يىللىق ئوتتۇرچە ئائىلىكتىكى نوپۇس 2.73 ئادەم، 2000 يىلدىكى تەكشۇرۇشتىن 0.43 ئادەم ئازايغان.
: t. w: q* N( V, L. I3 R7 z جىنسى ئايرىمىسى تەركىبى
% k  |2 H( @( K) G- |- ]# Zدائىم تۇرۇشلۇق نۇپۇستىكى ئەرلەر سانى 247317 ، % 52.38 نى ئىگىلگەن، ئاياللارنىڭ سانى 224858 ئادەم، % 47.62 ئى ئىگىلگەن. 2000- يىلدىكى تەكشۇرۇشتىىكى 107.08 ئادەمدىن 109.99 غا ئاشقان.4 w6 i# l5 i. R0 n% h/ T
4. ياش تەركىبى
6 m+ i9 W" e; t0-14 ياشقىچە بولغانلار 71888 ، % 15.22 نى ئىگىلگەن، 15-64 ياشقىچە 359783 ئادەم ، % 76.2 نى ئگىلگەن، 65 تىن يۇقۇرلار 40504 ، % 8.58 نى ئىگىلگەن." v+ z/ }3 G" x) c  A: h4 \: e
5. مىللەت تەركىبى " H( ]. G. m  R, _1 [8 Z$ Z' K+ F
خەنزۇلار نوپۇسى 347526 ، % 73.60 نى ئىگىلگەن، ئاز سانلىق مىللەتلەر 124649، % 26.40 نى ئىگىلگەن.' K( |5 a! ?6 G- Z7 v& L3 L: i# \' o
6. ھەر قايسى دەرىجىدىكى مەكتەپ تەربىيەسى كۆرگەن  نلەر نۇپۇسى
  E" l1 u% Z; g, nئالىي مەكتەپ تەربىيسى كۆرگەنلەر 67404 ئادەم، ئوتتۇرا مەكتەپ تەربىيسى كۆرگەنلەر 100892، تۇلۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ تەربىيسى كۆرگەنلەر 155966 ئادەم، باشلانغۇچ مەكتەپ تەربىيسى كۆرگەنلەر 112847 ئادەم. ساۋاتسىزلار 6196، 2000- يىلدىكى ساۋاتسىزلارغا سېلىشتۇرغاندا، 13738 ئادەم ئازايغان., d8 T! e* i4 w4 @- N
قاتناش لىنىيسى: m" A# ^, x% ?4 l- j
قۇمۇل " قەدىمىي يىپەك يۇلدىكى" مۇھىم بازار ، ئوتتۇرا تۇزلەڭلىك ۋە غەرپنى سىرتقا ئېچۋېتىشتىكى مۇھىم ئۈرۇن، تارىخى ئۇزۇن، مەرىپەتلىك، تەبىئىي مەنزىرسى ئىنتايىن مول. جەنۇبىي شىمالدىكى ھاۋا كىلماتى ۋە مەنزىرسى ياخشى بىر جاي. " شىنجاڭنىڭ كۆرىنىشى" دېگەن نامى بار. قاتناش تەرەققىي قىلغان بولۇپ، دۆلەت 312- لىنىيسى باش تاشيول، ھەر تەرەپكە تۇتاشقان ، قولايلىق بولغان تاش يول، لەنشىن تومۇر يولى2- يۇلى قۇمۇلدىكى ياۋرۇ – ئاسىيانى چوڭ قۇرۇقلىقىدىكى مۇستەقىل دۆلەت  تۆمۇر يولى،. قۇمۇل ئايرىدورومى ياۋرۇ- ئاسىيادىكى تۇز لىنىليلىك يول. تاشيول، تومۇر يول، ھاۋا يولى بويىچە قۇمۇل قاتنىشى ئالاھىدە تەرەققىي قىلغان شەھەر ھېسابلىندۇ.
8 ~- Y# h; T* c تەبئىي مەنزىرسى
- K0 \* X( D$ P8 J0 g! I
5 z8 L6 M7 c- h- ?8 E0 z+ }8 W7 k9 F4 Q3 B% Q5 M
قۇمۇل شىنجاڭنىڭ چوڭ ئىشىگى، ئۇمۇمىي كۆلىمى 150 مىڭ 300 كۋادرات كىلومىتىر ، پۇتۇن شىنجاڭنىڭ % 9 نى ئىگەللەيدۇ، قاراشلىق قۇمۇل شەھىرى، باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيسى، ئارتۈرۈك ناھىيسى بار. , `8 [2 f3 F/ o+ J+ R' n3 R) B% T( K
كان بايلىقى
5 l1 S* j& r- i  ^0 f( F/ Jقۇمۇلنىڭ كان بايلىقى  + h3 V' g* ]8 r* q# Y
قۇمۇلنىڭ كان بايلىقى ئىنتايىن مول بولۇپ، تۈرى كۆپ ، سۈپۇتى ياخشى، مىقتارى مول. ھازىرغىھە بايقالغان كان بايلىقىدىن 76 خىل بار، نېفىت، تەبىئىي گاز، مانگان، ۋادانىي، ئالتۇن ، كۇمۇش، مىس ، قاتارلىقلار.
$ k( r2 _1 g# U5 ?9 d6 Hچارۋېچىلىق بايلىقى ; `5 B5 t% K) g' i$ a7 _- @
قۇمۇلنىڭ يەر كۆلىمى چوڭ، مۇنبەت، پۇتۇن شىنجاڭدىكى پايدىلنىشقا بۇلدىغان يەر 500 گىكتار.  تەبىئىي ئوتلاق مەيدانى 629000.4 گىكتار، پايدىلنىشقا بۇلدىغان يايلاق585000 گىكتار. سۇ بايلىقى 16 مىرلىياد 96 مىڭ كۇب مېتىر. يەر بايلىقى ۋى سۇ بايلىقى ئاساسىدا قوغۇن، چىلان، بۇغداي، پاختا، قوناق، ئۈزۈم ، ئالما، نەشپۇت قاتارلىق لار ، بۇنىڭ ئارىسىدا قوغۇن بىلەن چىلنى ئىنتايىن داڭلىق. ئاساسلىق چارۋېلار قوي، كالا، ئېشەك، ئات، تۆگە قاتارلىقلار،   قوغدىلدىغان ھايۋاناتلار يىلپىز، ئۇلار، ئاققۇ، بۇغا، جەرەن قاتارلىقلار، ياۋا ئۆسۇملۇكلەردىن سوغىگۈل، تۇرسۇلداق، قار لەيلىسى، پەربۇن، چاكاندا، چۈچۈكبۇيا قاتارلىقلار.+ H; ]9 g( k$ Q
ئورمان  بايلىقى
) {) w- A% Z' qپۇتۇن رايون ئورمانچىلىق ئۇمۇمىي كۆلىمى 3840000  گىكتار، بۇنىڭدا دەرەخلىق 2370000.4 گېكتارنى، زاپاس ئورمانچىلىق 696000  كۇب مېتىر.  ئاساسلىق بولغان ئورمانلاردىن تاغلىق يىڭنە يۇپۇرماقلىق ئورمىنى ، ساي ۋادىسى كەڭ يۇپۇرماقلىق ئورمان،گوبى سەشىت- باياۋان ئورمانلىقى، تۇزلەڭلىك سۇنئىي ئورمىنى قاتارلىقلار.
- g5 A2 N& M+ B  T! R سۇ بايلىقى 4 O# j3 ?' N% I" _+ l8 A+ `
قۇمۇلنىڭ مۇزلۇق سۇ مىقتارى ۋە يەر ئاستى سۇ مىقتارى ئىنتايىن مول، مۇزلۇق سۇ مىقتارى يۆلىنىشى 226 تال، ئۇمۇمىي كۆلىمى 180.9 كۋادرات كىلومىتىر، سۇ مىقتارى 65 مىرلىياد 5 مىڭ  كۇب مېتىر. يەر ئاستى 8 مىليون 2 مىڭ كۋادرات كۇب مېتىر.
4 u% r% e# z" t" lھايۋاناتلار بايلىقى
" r# U8 f# M6 X8 Kقۇمۇلدا يىلپىز، ئۇلار، ئاققۇ، جەرەن، بۇركۇت، ئالا قۇيرۇق بۇركۇت، ياۋا تۆگە، جۇڭغار قۇلانى قاتارلىقلار 1- دەرىجىلىك قوغدىلدىغان ھايۋاناتلار. قۇڭۇر ئېيىق ، ئاق تۆش بۇلغۇن، سۈلەيسۈن،  توشقانسىمان سۇلەيسۇن، بۇغا، قۇرۇق تېكە، ئارقار، سۇگەل بۇرۇن ئاققۇ، تاز قارا، قۇماي،ئاق باش جالغايماي، ئىتالغا، كۈل رەڭ تۇرنا قاتارلىق 43 خىل ھايۋاناتلار بار. ; j1 H4 U$ |6 T% X
داڭلىق ساياھەت رايونى( K! |1 R( U1 ?0 c7 ~) f
داڭلىق ساياھەت رايونلىردىن نامى جۇڭگو ۋە دۇنياغا مەشھۇر بولغان قار دۆۋە قەدىمىي قەبرىلىرى، تاغلىرى، سۇلىرى، قاراڭغۇ ئورمانلىرى بىلەن مەشھۇر بولغان ئاقتاش مەنزىرە رايونى ، قىياتاش سىزمىلىرى، لاپچۇق قەدىمىي شەھەر خارابىسى، بەيياڭگۇ جىلغىسى ئىبادەتخانىسى، ئەتراپى يايلاق بىلەن ئورالغان ھەيۋەتلىك سار چوققا قاتارلىق  ساياھەت ئورۇنلىرى بار.
# s# y/ u, f. _+ K, U$ p1 c9 k- I  
* c1 M; w3 N0 ~5 `; mمىللىي ئۆرپ- ئادەت
2 `' m3 S. X# P1 h7 H& f1 i/ iروزا ھېيت ئىسلام قائىدىسى بويىچە بىر ئاي روزا تۇتۇلدۇ، ئاخىرلىشىپ روزا ھېيت بولىدۇ، ھېيت مەزگىلدە ئۆز- ئارا بىر-بىرىنى ھيتلايدۇ. قۇربان ھېيتتا قوي بۇغۇزلايدۇ، قۇربان ھېيت روزا ھېيتتىن 70 كۈن كېيىن بولىدۇ، قۇربان ھېيتتا ھەر خىل كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرى ئۆتكۇزۇلدۇ. ئۇيغۇرلاردا مەشرەپ ، مۇقاملار ئالاھىدە ئۇرۇندا تۇرىدۇ،  ئۇيغۇرلانىڭ ناخشا ئۇسۇلى ئىنتايىن ئەكىن ۋە گۈزەل، نەپىس، بۇلۇپمۇ پۇت- قۇلى ناخشىنىڭ ئۇدارىغا ئەگىشىپ لەرزان ھەركەتلەر قىلىندۇ، ئۇسۇل قېلپى يوق." مەشرەپ" تە ئۇمۇمىي يۇزلۇك ئۇسۇل ئوينايدۇ. مىللىي چالغۇلاردىن  راۋاب،  دۇتتار ، داپ قاتارلىق چالغۇ ئەسۋابلىرى بار.5 K* u0 N0 [3 S" W9 |
) |6 o4 `- C( l/ {' v# B

) W, Z7 V2 Q  A- T) c7 U" c
111111111111.JPG
كىرگەندىن كېيىن ئىنكاس يازالايسىز كىرىش | تىزىملىتاي

رەسىمسىز نۇسخا|يانفون نۇسخىسى|qadam   

GMT+8, 2017-12-17 23:47 , Processed in 0.318663 second(s), 22 queries .

Powered by Discuz! X2.5 Licensed

© 2001-2012 Comsenz Inc.

چوققىغا قايتىش