كورۋ: 554|جاۋاپ: 0

التايداي اسىلىمىزدى الاقاننان شىعارىپ المايىق

[جالعانىمدى كوشىرۋ]

408

تاقىرىپ

0

دوستلىرىم

1382

ءنومىر

بەكەت جاۋاپتىسى

Rank: 9Rank: 9Rank: 9

جولدانعان ۋاقىتى 2014-1-6 00:02:56 |بارلىق قاباتتى كورسەتۋ
التايداي اسىلىمىزدى الاقاننان شىعارىپ المايىق

# ]" C* L& V8 P
9 Z* p# y9 f( F9 Y* k" L

5 x0 r  b+ _( ^: Z: N' t! N
مۇرات الماسبەك ۇلى
! y% t; Z0 @4 u" V6 [3 m- g4 O

8 A8 h& R$ L: B% x* [3 e

; @3 P1 i2 W4 f& G1 v2 R  h: L
التاي تۋرالى ايتقاندا ەسىمىزگە الدىمەن «التاي تۇركىلەردىڭ ءتۇپ وتانى» دەگەن ءسوز ورالادى. ءبىراق، قارت التاي باستان كەشكەن قيلى تاريحتى بۇگىنگى ۇرپاق ۇعىنا قويعان جوق.تۇركى جۇرتى تۇتاستىققا ۇمتىلىپ وتىعانقازرگىكەزەڭدە ءتۇپ قازىقتى تانۋ دا كەرەك. سەبەبى، التاي تۇركى بىرلىگى جولىنداعى باستامالار ءۇشىن تاريحي، رۋحاني، ءتىپتى، ساياسي يدەولوگيالىق فاكتور بولۋعا ابدەن لايىق. ارينە، قازاقتىڭ ءار ءبىر سۇيەم جەرى ءبىز ءۇشىن باعا جەتپەس قۇندىلىق. ءار ءوڭىر ايتىلۋعا، ۇرپاق ساناسىنا جەتۋگە ءتيىس. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ ءبىز التاي تۋرالى، التايدىڭ ءبىر بولىگى جايلى اقپاراتپەن بولىسەتىن بولامىز.

: m9 K/ n5 G6 [( w! i5 B
6 q) f, }: m# Q4 O! P3 T
/ B+ J/ _7 B: l$ K

5 X3 w0 o& T; v
رەسمي مالىمەت بىلاي دەيدى: التاي، التاي تاۋ جۇيەسى - ازيا قۇرلىعىنىڭ ورتا تۇسىنداعى تاۋلى ولكە. ۇزىندىعى باتىستان شىعىسقا قاراي 2000 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر. التاي سولتۇستىك-باتىستان وڭتۇستىك-شىعىسقا قاراي باتىس ءسىبىر ويپاتىنان گوبي شولىنە دەيىن جان-جاققا تارالعان. وڭتۇستىكتەگى تابيعي شەكاراسى قارا ەرتىس وزەنى مەن زايسان كولى، ال باتىس بولىگى سارىارقادان قالبا جوتاسى ارقىلى بولىنەدى. سولتۇستىك-شىعىستا شىعىس التايدىڭ شاپشالى جوتاسى باتىس سايانمەن جالعاسادى. التاي تاۋلارى 4 مەمەلەكەتتىڭ شەكارالاس تەرريتوريالارىندا ورنالاسقان: قازاقستان (كەندى التاي — شىعىس قازاقستان وبىلىسى)، موڭعوليا (موڭعول التايى — بايان-ولگەي ايماعى، حوۆدا ايماعى، التاي ايماعى، ۋۆس ايماعى ) رەسەي (التاي ولكەسى، التاي رەسپۋبليكاسى)، قىتاي (شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى ولكەسىنىڭ التاي ايماعى). ءبىزدىڭ اڭگىمەگە ارقاۋ ەتەرىمىز دە وسى قىتايعا قاراستى التاي ايماعىنان باستالاتىن بولادى.

. b6 w+ t! A1 U7 f, L% t3 X
2 S$ A/ {- l* j% y& ]
" i4 k4 ^4 \# j" |
بايقاعاندارىڭىزداي، ءبىر كەزدە تۇركىلەر تۋ تىگىپ، ءتۇتىن تۇتەتكەن التىن التاي قازىر ءتورت بولىككە بولىنگەن، ءتورت ەلدىڭ يەلىگىندە. ءبىراق، ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدە ءوسىبىر قاسيەتتى ولكە ءبىر ءبۇتىن اتا جۇرت رەتىندە وقشاۋ تۇرۋى كەرەك. ءيا، رەسمي شەكارا بويىنشا التايدىڭ تاۋى بولىسكە ءتۇسىپ، باسقا مەملەكەتتەردىڭ شەكارالارىنىڭ ىشىندە جاتىر. الايدا، اتا قونىس التايدى قاستەرلەيتىن ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدى ەشبىر شەكارا شەكتەي المايدى. ءبىز ونىڭ ءاربىر اتتام جەرىنە، تاۋى مەن تاسىنا، سۋى مەن ورمانىنا ماحابباتپەن قارايمىز. التايدىڭ كەشەگى تۇركىلەردىڭ، بۇگىندە ونىڭ ۇرپاعى قازاقتىڭ تاريحي مەكەنى ەكەنىن ايتىپ،ايداي الەمگە جار سالدۋانتانباۋىمىز قاجەت.

( W' G& ], T- G4 w
6 u# j7 M$ o$ n

* C3 H( h  k' K, D2 B. M# v  f0 `

7 ]5 B1 Q$ A; y7 \

! [& G# Y2 G7 X7 b5 w
تاريحقا شەگىنىس

, E/ s2 v& q1 v  V$ S$ Q* s2 b% T1 d
ردان بەرى التايعا ارانىن اشۋمەن كەلە جاتقان الپاۋىت ەل. ولار جەرگىلىكتى وقۋلىقتارىندا التايدى اتا-بابالارىنان بەرگىوز جەرى رەتىندە كورسەتەدى. ماسەلەن، ء«بىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدان بۇرىن ەكى ءجۇز نەشە جىل بۇرىن ەلىمىز بىرلىككە كەلىپ، كوپ ۇلىتتى مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقان چين پاتشالىعى تۇسىندا، بۇل وڭىردەگى كوشپەندى تايپالار حىشيكاريدورىنان قونىس اۋدارعان ساقتار ەكەن. سول كەزدە ولار كوپ ۇلتتى مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىر مۇشەسى بولعان» دەپ وقىتادى. شىن مانىندە قازىرگى التاي ايماعىنا قاراستى اۋماقتا ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى تۇركى تەكتى جۇرت مەكەندەنگەنى تالاسسىز شىندىق. ساق، عۇن، قارلۇق، باتىس تۇركىك زامانىنان تارتىپ، بەرتىنگى كەرەي، نايمان، مەركىت، ت.ب. تايپالار وسى توپىراقپەن بىرگە جارالىپ، بىتە قايناسقان ەدى.
7 U5 x7 H% p0 A* b

; K! h' T$ L5 T8 H  b" b/ M5 c
! b/ y. W6 f' A, N* K( `3 c, N# x5 y+ y
ال، جوڭعارمەن اراداعى جاۋگەرشىلىك زاماندا بۇل ءوڭىردى ۋاقىتشا قالدىرعان قازاق رۋلارى 18- عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان كەيىن التاي توپىراعىنا قايتا اياق باستى. اسىرەسە، ورتا ءجۇزدىڭ اباق كەرەي رۋلارى بۇتىندەي، جانە نايمانداردىڭ ءبىراز بولىگى اتا قونىسقا كەرەگەسىن كەڭىنەن جايعان-تىن. وكىنىشكە قاراي، ول كەزدە قىتايلار التاي-تارباعاتاي وڭىرلەرىنە اسكەري قامالدار تۇرعىزىپ، التاي ايماعى بولىگىن يەمدەنە باستاعان ەدى. 1860 جىلدارى «شاۋەشەك كەلىسىمىنەن» كەيىن قىتاي مەن رەسەي التايدى ءبولىسىپ الدى. وسىدان باستاپ قىتاي پاتشاسى وزىنە قاراستى التاي ايماعىن قوبدا اقىلشى ۋازىرلەرى ارقىلى باسقاردى. 1906 جىلى قوبدا-التاي بولىمشە بيلىك ورنى قۇرىلىپ، بۇل اۋماق چيڭ پاتشا ورداسىنىڭ تىكەلەي باسقارۋىنا ءوتتى. كەيىنگى چيڭحاي توڭكەرىسىنەن كەيىن التاي ەرەكشە رايون ەسەپتەلىپ، بەيجىڭ ورتالىق ۇكىمەتىنە توتە باعىندى. تەك 1919 جىلى عانا التاي شينجاڭ ولكەسىنە (بەيرەسمي شىعىس تۇركىستان دەپ تە اتالىپ ءجۇر) قاراتىلىپ، التاي ايماعى بولىپ قۇرىلدى.

8 N$ U; {; x! I- |1 D* P& U

& G( D" F" f) D( B  F
' Z* N4 w4 E% f; c. `8 W
0 w1 s( d. c& l2 d1 E- @

# M% O' p" H! ?+ k. ?
ەل مەن جەر

/ J( v% h1 S- ~0 W. R: \" ~, v
1 t( H7 O6 W  x9 ~% {1 f8 e
( T8 v% c$ s5 v/ A0 ~# f" e
! N3 }: ?5 d6 t% [
9 r, ~/ K7 H3 Q5 d

/ q# I: J0 n9 ]/ M" P' e% h! E% E
التاي – قىتايدىڭ باتىس سولتۇستىك شەكاراسىنا ورنالاسقان ايماق. اكىمشىلىك جاقتان شينجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالى رايونى (ولكەسى)، ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنا قارايدى. جەر اۋدانى 117 مىڭ شارشى شاقىرىم. سالىستىرا ايتساق، انگليا تەرريتورياسىنىڭ تەڭ جارىمىنا، نەمەسە ءتورت البانياعا تەپە-تەڭ. ول باتىستا قازاقستانمەن، باتىس سولتۇستىكتە رەسەيمەن، سولتۇستىك پەن شىعىس سولتۇستىكتە موڭعوليامەن شەكارالاسادى. وسى ءۇش ەلمەن تۇتاسىپ جاتقان شەكارا سىزىعىنىڭ ۇزىندىعى 1145 شاقىرىم ەكەن. ايماقتا 1919-1941 جىلدار ارالىعىندا ىلگەرىندى-كەيىندى بولىپ بۋىرشىن، التاي، بۋىرىلتوعاي، قابا، جەمەنەي، كوكتوعاي، شىڭگىل قاتارلى جەتى اۋدان قۇرىلعان. ايماقتىڭ ورتالىعى – التاي قالاسى. نەگىزى قالانىڭ تاريحي اتى سارسۇمبە بولعان. جالپى، ايماقتا اۋداندارعا قاراستى 9 قالاشىق، 42 اۋىلدىق بار. ودان سىرت ءشينجاڭوندىرىس-قۇرىلىسبيڭتۋانىنىڭ 10 ديۆيزياسى ت.ب. وندىرىستىك ورىندار بار. ايماقتا 30-عا جۋىق ۇلت تۇرادى. ال، بۇكىل شينجاڭدا 1،5 ميلليون قازاق بولسا، سونىڭ 330 مىڭنان استامى التاي ايماعىندا تۇرادى. ياعني، بۇكىل ايماقتاعى 600 مىڭنان ارتىق جان سانىنىڭ تەڭ جارتىسى قازاقتار. كەيبىر مالىمەتتەرگە قاراعاندا قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 1949 جىلدارى 90 پايىزعا جۋىق بولىپتى. قازىر ىشكى جاقتان اعىلعان قارا قىتايلاردىڭ تولاسسىز كوشى بۇل ايماقتى دا باسىپ قالعانى ءمالىم.
2 x8 a: X6 O& h' j

( t/ a* n2 m. E, z, Y

4 B% O" o# B: Q3 U1 r& j
التاي تاۋىنىڭ جالپى ۇزىندىعىن 2 مىڭ شاقىرىم دەسەك، سونىڭ 800 شاقىرىمى التاي ايماعىندا، دالىرەك ايتساق قىتاي جەرىندە ەكەن. التىن-كۇمىسكە، ءتۇرلى-تۇستى مەتالدارعا باي ايماقتا مال شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان. سونىمەن بىرگە التاي ايماعى سۋ بايلىعى بويىنشا شينجاڭدا ەكىنشى ورىندى الادى. وندا ەرتىس جانە ۇلىڭگىر سىندى ەكى ۇلكەن سۋ جۇيەسى بار. ايماق اۋماعىنداعى جالپى ۇزىندىعى 633 شاقىرىم بولاتىن ءبىر عانا ەرتىس وزەنى وزىنە نەشە ونداعان شاعىن تاۋ وزەندەرىن قوسىپ الىپ، قازاقستان مەن رەسەي جەرى ارقىلى سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتقا جول تارتاتىنى ءمالىم. ال، ۇلىڭگىر وزەنى ۇلىڭگىر كولىنە قۇيادى. اتالمىش كول قىتايداعى ەڭ ۇلكەن ون كولدىڭ ءبىرى. وندا بۇكىل شينجاڭداعى بالىق ءونىمىنىڭ 70 پايىزى وندىرىلەدى. ال، بۋىرشىن اۋدانىندا ورنالاسقان قاناس كولى قىتايداعى ەڭ تەرەڭ كول سانالادى. تەرەڭ جەرى 200 مەترگە جۋىق وسى ءبىر اسەم كولدىڭ جاراتىلىستىق كورىنىسى وتە تاماشا. وندا ايماقتاعى بىردەن-بىر مەملەكەت دارەجەلى قورىق رايونى بار. ايماقتا بۇدان باسقا دا جاعىراپيالىق ماڭىزى بار ورىندار از ەمەس...
3 r+ u( I' c: G# o

5 f! J! N. V' X! i* {- c

8 Q, K' P: B2 i9 E
8 A" f6 t. N) S# q0 ~
7 k- D6 u9 [- H: ?
بابالار مادەنيەتى

0 {1 i, A6 M% q" _

0 u. J9 H' b1 r) g3 I/ R9 }: q
) k: E+ m7 V, C) ~& E8 Z) x: r
! ~: H* h7 W# \

& u' Q7 J) v/ t# u" m8 s7 Y

' w! U% f7 V# B0 A8 x/ x
التاي ايماعىنىڭ قويىن-قونىشى باي تاريحي مادەنيەتكە، كونە تۇركى ءداۋىرىنىڭ كوركەم جادىگەرلەرىنە تولى. ايماقتا ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر 1962 جىلدان باستاپ جۇرگىزىلدى. شەمىرشەك اۋىلى اۋماعىنان تابىلعان ەڭ ەجەلگى تاس مولالاردان ادام سۇەيكتەرى مەن دۋلىعا، ساۋىت-سايمان، تۇتقالى تاس توستاعان، مىس جەبە، مىس اينا، ت.ب. زاتتار شىققان. تاس مولالار وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن تاڭعالدىراتىنىن ايتا كەتەيىك. تىك، ءتورت بۇرىش تاستان قالانعان مولالاردىڭ ۇزىندىعى مەن ەنى ون مەترگە جۋىق كەلەدى. جانە الدىندا بالبال تاستار ورناتىلعان. دوڭگەلەك بەتتى، ۇلكەن كوزدى، شيراتپا مۇرتتى ءوسىبىر تاس مۇسىندەردى التايدىڭ بارلىق اۋداندارىنان كەزىكتىرۋ قيىن ەمەس.
4 m0 z8 s9 g  V+ x! M" I
تاستاعى سۋرەتتەر. ايماقتا ساحارا مادەنيەتىنىڭ ەرەكشەلىگىنە يە، عىلىمي قۇندىلىعى دا اسا جوعارى تاسقا قاشالعان سۋرەتتەر كوپ. وندا سيىر، قوي، تۇيە، جىلقى، بۇعى، ءبورى، تيىن سەكىلدى جانۋارلار مەن حايۋاناتتار بەينەلەنگەن. بۇنىڭ ءبارى «اڭشىلىق»، «ات ويىنى»، «بۇعى ءبيى»، «اربا سۋرەتى»، «مارال باعۋ» سىندى كوشپەندى حالىقتىڭ ەرتەدەگى تۇرمىسى مەن شارۋاشىلىعىن كەستەلەگەن، وبرازى كەلىستى سۋرەتتەر ساناتىندا. ال، كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تاڭبالى تاس، التاي اۋدانىنىڭ اقتاس دەگەن جەرلەرىندەگى تاۋ ۇڭگىرلەرىندە نارت قىزىل رەڭدى، ارالارىنا اق جولاق جۇگىرتىلىپ سالىنعان سۋرەتتەر ءالى دە زەرتتەۋدى قاجە ەتەدى. كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىن اۋماعىنداعى تاس مولالاردىڭ الدىندا ەرەكشە بۇعى تاس بار. بيىكتىگى 3 مەتر، كەڭدىگى 44 سم، قالىڭدىعى 28 سم كەلەتىن بۇعى تاستىڭ جوعارعى بەستەن ءبىر بولىگىنە كۇن ويىلىپ، ونىڭ استىنا ون ءتورت نۇكتەلى سىزىقتان تۇراتىن اسپان مەن جەردىڭ شەكارا سىزىعى سالىنعان. سىزىقتىڭ سول جاعىنا قاشىپ بارا جاتقان بەس بۇعىنىڭ سۋرەتى قاشالعان. ءوسىبىر بۇعى تاس سۋرەتى مەن ونداعى تابيعات كورىنىسى ادامدارعا كۇشتى ەستەتيكالىق سەزىم باعىشتايدى. التايدىڭ مادەني-تاريحي جاۋھارلارى بۇنىمەن بىتپەسى انىق. ماسەلەن، 1990 جىلدارى جالپى بەتتىك قايتالاي تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە ايماق كولەمىندە 62 ورىندا تاس سۋرەت، 127 جەردە تاس مولا، 39 ورىندا بالبال تاستاردىڭ بارلىعى انىقتالعان.
1 R% r# i: S7 H# ?" l
3 m. P% ^8 q1 d7 h9 Q

* c: @; W/ T1 x! Y2 {
& c. V; l0 l) I6 |
& }4 Q% t* f4 f8 [
ۇلتتىق بەينە

3 ^5 _* q+ Y: f, Q- ]% ~% }
( \4 H2 @% a2 C1 ^# L% K
& @0 o7 G& Z' c+ [( e4 \5 C; p
3 f+ o  {8 g4 e8 F) T' \9 L
7 {  E! O9 D& M1 k1 N6 u! W: S

( e& G) d' n. w' y# f9 X. T
بەرتىنگى 2000 جىلدارعا دەيىن قىتاي بيلىگى التاي ايماعىنداعى قازاققا كەڭ ساياسات قولداندى. ءتىلى، ءدىنى، سالت-داستۇرىنە قىسىم جاساعان جوق. ءار قازاق بالا ءوز انا تىلىندە مەكتەپ وقىدى، التاي قالاسىنداعى ورتا-جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى. مالشى-شارۋا قاۋىم قىس قىستاۋى، جاز جايلاۋىندا ەمىن-ەركىن كوشىپ قوندى. سوندىقتان بولار بۇل وڭىردەگى قازاقتىڭ ۇلتتىق بولمىسى تۇنىق كۇيىندە ساقتالدى. وسى سوزگە وراي مىنا ءبىر تاريحي دەرەكتى ايتا كەتكىمىز كەلىپ وتىر. ەرتەرەكتە قۇنانباي اعا سۇلتان بولىپ تۇرعان كەزدە گۋبەرناتوردىڭ الدەبىر تاپسىرماسىمەن التايداعى اباق كەرەي ەلىنە بارادى. شارۋاسىن ىڭعايلاپ جولداس-جورالارىمەن قايتا اتتانعاندا الدىنان اقبوز اتتى، اقتوبە تىماقتى كەرەيدىڭ اتاقتى بايى شاكۋ قارسى الا شىعىپ، بىرنەشە كۇن قوناق قىلىپ اتتاندىرادى. كەيىن وسى ساپارىن ەسكە العان قۇنانباي: «قىتايعا قاراعان اباق كەرەي بالاسى ون بەس مىڭ تۇتىننەن اسىپ، داۋلەتى شالقىپ، ەلى ءوسىپ، كەگىن جوقتار ەر تۋىپ، داۋىن سويلەر بي تۋىپ، باق قونعان ەلگە اينالعان ەكەن. ءتۇبى ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ءبىر تياناعى سول بولار» دەپتى. ال، قۇنانباي قوناق بولىپ اتتانعان القابەك وزەنى بويىنداعى سول جەر قازىرگە دەيىن "قۇنانباي تۇسكەن" اتالىپ كەلەدى.
: I: F  k+ P" j0 N

3 S2 h  `4 w! |! Y

" A# J3 m) J+ M. F) ^6 L  B7 X' y3 B
ارىعا بارماي-اق بەرگى جاعىنا كوز سالساق ايگىلى بوكە، زۋقا، وسپان باتىر سەكىلدى ۇلت ازاتتىعى، حالىق تەڭدىگى جولىندا جان قيعان بوزداقتار، اقىت قاجى، ءشارىپحان سىندى ارىستار تۋعان ولكەنىڭ وتى ازىرگە سونە قويعان جوق. تەك سوڭعى جىلدارى قىتاي بيلىگى وسى ايماققا ىشكى جاقتان قىتايلار تاسقىنىن كوبەيتىپ، ەلدىڭ جايلاۋ-قىستاۋ جەرىن ۇكىمەت يەلىگىنە الا باستادى. قازاق مەكتەپتەرىن قىتاي مەكتەپتەرىنە قوسىپ، ۇلتتى جويۋدى الدىمەن تىلدەن ايىرۋدان باستاپ كەتتى. ءبىر عانا مىسال، 2012 جىلدىڭ وزىندە ايماق بويىنشا قىتاي-قازاق قوس تىلدە وقىتاتىن 91 بالاباقشا اشىلعان. قىتاي وسى ساياساتىن جالعاستىرا بەرسە الداعى ون جىلدا بۇكىل ايماقتىڭ انا ءتىلىن بىلمەيتىن قازاق بالاسىنا تولارى تالاسسىز شىندىققا اينالماق.

4 _: l$ @8 d8 R3 D( q

( L9 d' R: ~& Z" v  d, N3 i9 m

2 w3 C8 _6 U9 ~3 b9 x) M
التاي ايماعى. ءوسىبىر قاتپارلى تاريحى، قازىنالى بايلىعى بار اردا مەكەن تۋرالى ايتار كوپ. ول ەڭ باستىسى كەشەگى بابالاردىڭ وشاق قازىپ، وت جاققان، وتاۋ تىگىپ، وردا قۇرعان، نايزا سىلتەپ جاۋ قۋعان، جەبە تارتىپ اڭ قۋعان، جانى ءوسىپ، مالى قۇتايعان ىرىستى ولكەسى. بۇگىن دە الاش بالاسى التايدىڭ تۇتاستىعىن تۇندە ۇيقىدا، كۇندىز كۇلكىدە جۇرسە دە ءبىر ءسات ەستەن شىعارماۋى ءتيىس. سەبەبى، اتالار قىزىل قانىپ اعىزىپ، انالار بۇلاقتاي جاسىن توگىپ قورعاعان جەردى تاۋەلسىز ەل بولعان بۇگىنگى قازاق بالاسى جاتتىڭ قولىنا ەش نامىستانباي بەرە سالۋى مۇمكىن ەمەس. سول ءۇشىن بابامىز تاريحىن تاسىنا تاڭبالاپ، توپىراعىنا جاسىرىپ كەتكەن جاۋھار قونىستى ازىرشە كوزىمىزدەن جوعالىتىپ بارا جاتقانىمىزبەن، كوڭىل كوكجيەگىمىزدە ماڭگى ساقتاۋىمىز كەرەك! ال، جاۋىنگەر قازاقتىڭ ۇرپاعى كوڭىلىنىڭ تۇكپىرىنە ساقتالعان اسىلىڭا ءبارىبىر قول جەتكىزبەي قويمايتىنىڭ انىق.

' ?' X3 [% T% x3 Y
) Q- X7 [6 C% R9 L
9 d+ P# ]' x% N- y; M6 ]/ p4 r

" T. I$ P$ w+ f. J6 p
+ b6 ~; Z3 Y: o3 M8 k7 u

! ~6 O; @7 X& o) n0 x& L

3 {' J' @3 J# l+ p6 X
استانا
& U+ \$ Q0 o8 b8 ~' A
! e7 i8 a: I5 g# T8 B

: |; _( f7 Y7 g: u
; y) y4 Z& ^% _( p7 H
  A+ D) z  ]: M6 X& r+ [4 p7 u: Z8 q( _9 s4 t/ J: W- v% \

جولدامادا كوپتەگەن قاينار قامتىلعان

ءسىز تىركەلگەننەن كەيىن عانا تۇسىرە الاسىز نەمەسە كورە الاسىز، مۇشەلىك اتىڭىز جوق پا؟ اۆتوماتتى تىركەلۋ

ءسىز تىركەلگەننەن كەيىن جاۋاپ جازا الاسىز كىرىش | اۆتوماتتى تىركەلۋ

سۋرەتسىز نۇسقا|قولفون نۇسقا|قادام تورۇ    

GMT+8, 2018-1-19 17:17 , Processed in 0.468106 second(s), 23 queries .

Powered by Discuz! X2.5

© 2001-2012 Comsenz Inc.

چوققىغا قايتىش