كۅرۉۉ: 183|جووپ: 0

التاي جۅنۉندۅ

[ۇلانۇۇ دارەگىن كۅچۉرۉۉ]

400

تەما

0

دوستلىرىم

1440

جىيىندى

جەتەكچى

Rank: 9Rank: 9Rank: 9

جولدونعون ۇباقتى 2016-1-9 20:00:23 |بااردىق قاباتتى كۅرۉۉ
التاي

% {" }/ u9 |; k# c
التاي ايماعى شئنجاڭدىن تۉندۉگۉنۅ جايلاشقان ، باتىشى قازاقىستان ، روسىيا مەنەن تۇتاشات ،چىعىشى موڭعۇل مامىلەكەتى مەنەن چەك ارالاشات ، چەك ارا سىزىعىنىن ۇزۇندۇعۇ 1205مەتىر كەلەت ، جالپى جەر كۅلۅمۉ 117988 كۋادىرات كىلومەتىر كەلەت ، جان سان 64تۉمۅن بولۇپ قازاق ، حانزۇ ، حۇيزۇ ، موڭعۇل ، ۇيعۇر قاتارلۇۇ ۇلۇتتار بار ، ازساندۇۇ ۇلۇتتار جالپى جان ساندىن %56 ەەلەيت ، انىن ئچىندە قازاق ۇلۇتۇ جالپى جانساندىن جارىمىن ەەلەيت ، ايماقتىق اكىمچىلىك مەكەمە قوروسۇ التاي شاارى ازاتتىقجولۇ 341 نومۇرعا جايلاشقان .
التاي ايماعى شئنجاڭدىن تۉندۉگۉنۅ جايلاشقان ، التاي تووسۇنۇن تۉشتۉك ەتەگى چىعىش كەڭدىك 45°00'00"-49°10'45"تۉندۉك كەڭدىك ارالىعىنا جايلاشقان ، چىعىش بۅلۉگۉ موڭعۇل مامىلەكەتى مەنەن چەكارالاشات ، تۉشتۉك باتىشى قازاقىستان ، روسىيا ، مەنەن چەك ارالاشات ، چەك اراسىزىعىنىن ۇزۇندۇعۇ 1175 كىلومەتىر كەلەت .
تارىحى :
1921-جىلى چىڭحۇا وودان قۇرۇلعان ، 1953-جىلى اتەي وودانىنا ۅزكۅرتۉلگۅن ، 1954-جىلى التاي وودانىنا ۅزكۅرتۉلگۅن ، 1984-جىلى التاي وودانى التاي شاارىنا ۅزكۅرتۉلگۅن .
جان سان :
پۉتۉن ايماقتا 6 وودان1 شاار 54 ايىل ، 12 دىيقانچىلىق مايدانى بار بولۇپ جالپى جەر مايدانى 11.8 تۉمۅنكۋادىرات كىلومەتىر ، 2006-جىل اقىرىنداقى جان سان 63.78 ، ايىل چارباچىلىق مەنەنالپۇرۇشاتۇرعاندار مەنەن الپۇرۇشبايتۇرعانداردىن سانى تەڭ نىسبەتتى ەەلەيت .
ەكونومىيكا :
التاي ايماعىنىنەكونومىيكاسى نەگىزىنەن چارباچىلىق ، كەن تۉشۉمدۅرۉ ، ساياقات جانا سۇۇەنەرگىياسىنا تايانات ، 2006-جىلدىن اقىرىنا كەلگەندە 1-2-3-كەسىپتەردى ەەلەگەنسالىشتىرماسى  24.5:42.1:33.4 .
ساياقات :
التاي ايماعىنىن تۅرتتارابى توو مەنەن قۇرچالعان ، جەر شەكىلى تاتاال ، مامىلەكەت A داراجالۇۇ ساياقات رايونۇنان 13 بولۇپ بۇنۇنئچىندە 3Aداراجالۇۇ رايوندون 4 ، 2A داراجالۇۇ رايوندون 7 سى بار .
داۋالاش :
پۉتۉن شااردا ارداراجالۇۇ داۋالاش اپاراتىنان جالپى 128 بار بولۇپ ، كەسەل كاراباتىنان 270سەپتەلگەن .
2 . ۅنۉگۉۉ تارىحى :
«التاي» دەگەن سۅزالتاي تووسۇنان كەلگەن ، التاي تووسۇ تارىحتا التىن توو دەپ اتالىپ كەلگەن ، التاي تۉرۉك تىلى جانا موڭعۇل تىلىندە التىن دەگەن ماانىدە بولۇپ ، مول التىن زاپاسى بار.
جاڭى ەرادان مۇرۇن3-قىلىم ىلگەركى ادامدار قونۇشتاعان ، كيىن ونلار ، سىئانپىلار ، تۉرۉكتۅر بۇلجەردە ۅكۉم سۉرگۅن ، چىن سۇلالاسىنىن اقىرى حەن سۇلالاسىنىن  باشىندا مامىلەكەتىبىزدىن تۉندۉگۉندۅ ونلارقۇدرەت تاپقان ، ونلار بارعان سايىن مەكەمە قۇرۇپ ارقايسى مامىلەكەت جاناشئنجاڭدىن تۉندۉك بۅلۉگۉندۅكۉ قونۇشتاردى باستىرعان ، ۇلاندۇۇ باتىشقا ۇرۇش قوزعوپجىبەك جولۇ قاتىناشىن ۉزۉپ قويعون ، باتىش حان سۇلالاسىنىن كىرىشى مەنەن باتىشتاقىمامىلەكەتتەر بىرىگىپ قوشۇۇن توپتوپ ، ونلارعا قارىشى ۇرۇش قىلىپ ، العاچقى جەڭىشتى قولعو كەلتىردى ، جاڭى ەرەادان مۇرۇن 60-جىلى باتىش قورۇقچۇ بەك مەكەمەسى قۇرۇلۇپ ون مەكەمەسىنىن ووردۇن العان ، باتىش حەن سۇلالاسىنىن ونلار ۉستۉنۅنجەڭىشكە جەتىشى ىلعار ايىل چارباچىلىق ئشتەپ چىعارۇۇ كۉچتۅرۉنۉن قۇلدۇق تۉزۉمدۅكۉارقادا قالعان ئشتەپ چىعارىش كۉچتۅرۉنۅ بولعون جەڭىشى ەسەپتەلەت . 649-جىلى تاڭسۇلالاسى باتىشدا شئەن قورۇقچۇ بەك قۇردۇ ، چىڭ سۇلالاسىنىن باشتاپقى ورتومەزكىلىندە بۇل رايوندور موڭعۇلدارعا تاان بولۇپ ، چىڭ سۇلالاسى قوبۇقسار ەلچىجىبەرىپ بۇل رايوندوردۇ بىر تۇتاش باشقاردى .
شىنحەي ىنقىلابىنانكيىن التاي ئش باشقارۇۇچۇ دايىنداپ تىكەلەي بوربورعو قاراشتۇۇ بولدۇ . 1919-جىلىاشەنداۋعا ۅزكۅرتۉلۉپ التاي چىنىعى شئنجاڭعا قاراشتۇۇ بولدۇ . 1949-جىلى اشەنرايوندۇق اكىمچىلىك كۅزۅمۅلدۅ مەكەمەسىنە ۅزكۅرتۉلدۉ . 1979-جىلدان بۉگۉنگۅچۅالتاي اكىمچىلىك ۋالىي مەكەمەسى دەپ اتالىپ كەلۉۉدۅ .
3 . جۇعىراپىيالىق چۅيرۅ :
تابىعىي شارت-جاعىداي
التاي تۉندۉك مەلۉۉنالقاق سۇۇق رايون قۇرعاقتىق كىلىماتقا تاان ، جازدا شامال ، جايدا جامعىرلۇۇ ، كۉزسالقىن ، قىش سۇۇق ارى ۇزۇن . التاي ايماعى شئنجاڭ بويۇنچا سۇۇ بايلىعى مولرايوندوردۇن بىرى بولۇپ ، ەرتىش دارىياسى جانا ۋولكا دارىياسى وشوندوي ەلەچوڭ-كىچىك اعىنداردان 56 سى بار ، ەرتىش دارىياسى مامىلەكەتىبىزدەكى بىردەنبىرتۉندۉك مۇز وكىيانعا قۇيۇلاتۇرعان دارىيا ، ۋولكا دارىياسى بولسو ئچكى قۇرعاقتىقدارىيا ، بۇرۇلتوقوي سۇۇ امبارىنىن كۅلۅمۉ 10 تۉمۅن گەكتار ، 10تۉردۅن ارتىق بالىقتۉرۉ بار بولۇپ ، تۉندۉك بالىق جۇرتۇ دەپ ايتىلات ، جىلدىق اعىن ۅلچۅمۉ 133.7مئلىيارت كۇب مەتىر . پۉتۉن شئنجاڭ بايلىعىنىن %14.3 تىن ەەلەيت ، التايمامىلەكەتىبىزدەكى التى چوڭ ورمونچۇلۇق رايوندۇن بىرى ، ورمون كۅلۅمۉ 47.6گەكتارعا جەتەت ، ايماقتا قازىلما بايلىقتان 84 تۉرۉ بايقالعان بولۇپ ، تەكشەرىپانىقتالعانى 41 تۉر ، بۇندان باشقا قىمباتتۇۇ الماس جانا كەم ۇچۇرايتۇرعان مەتالدار بار .
التاي ايماعىنىنتابىعىي كۅرۉنۉشۉ كۅركۅم ،ۅزكۅچۅ كۅرۉنۉشتۅرۉ بار ، نەگىزكى كۅرۉنۉش رايوندورۇنانقاناس كۅرۉنۉش رايونۇ ، بۇرجىن دارىياسى تابىىعىي قورعولوتۇرعان رايون ، فۇحەيدەڭىز قونوق جاي كۅرۉنۉش رايونۇ ، كۅپۅلۅك جىلعاسى ، اق قۇم كۅلۉ ، شارقىرايتۇرعانقۇم تووسۇ جانا ەگىز توو ، قارلۇۇ چوقۇ ، تاش ابىدە ،شەمىرشەك بايىرقى قابىراسى ،جايلوو تاش ادامى ، كىشگە ۉزۉر بەرەتۇرعان ساپ اباسى بار بولۇپ ، ۅزكۅچۅساياقاتچىلىقتى ۅنۉكتۉرۉۉگۅ وڭتويلۇۇ شارت-جاعىداي مەنەن قامدايت .
جۇعىراپىيالىق ووردۇ:
التاي ايماعى شئنجاڭ ۇيعۇر اپتونوم رايونۇ تۉندۉك بۅلۉگۉندۅ ، چىعىش كەڭدىك 85 °31ˊ37″—91°1ˊ15 ، تۉندۉك كەڭدىك 5ˊ35″—49°10ˊ45″4°44دىن ارالىعنا جايعاشقان .
چىعىشتان تۉندۉككۅچۅ ئچكى موڭعۇل مەنەن قوشۇنا ؛ تۉندۉك ، باتىش بۅلۉگۉ ايرىم الدا روسىيا ، قازاقىستان مەنەن چەكارالاشات ، مامىلەكەت چەك ارا سىزىعى 1145 مەتىر كەلەت ، جەر مايدانى17.1 تۉمۅن كۋادىرات كىلومەتىر  ، شئنجاڭجالپى جەر كۅلۅمۉنۉن %7 تىن ەەلەيت .
4 . بايلىعى
سۇۇ بايلىعى :
التاي ايماعى شئنجاڭداقى سۇۇ بايلىعى مول رايوندوردۇن بئرى ، ەرتىش دارىياسى ، ۋولكا دارىياسى ،چوڭ-كىچىك 56 اعىن بار بولۇپ جىلدىق اعىن ۅلچۅمۉ 133.7 مئلىيارت كۇب مەتىر . ازىرپايدالانىشقا بولوتۇرعان جەر ۉستۉ اعىن ۅلچۅنۉ 28 مئلىيارت كۇب مەتىر ، قالعانىقازاقىستان رەسپۇبىلكاسىنا قاراشتۇۇ ەرتىش دارىياسى شئنجاڭداقى 2-چوڭ دارىيا ،مامىلەكەتىبىز رايون ئچىندە ۇزۇندۇعۇ 593 كىلومەتىر ، جىلدىق اعىن ۅلچۅمۉ 119مئلىيارت كۇب مەتىر .
سۇۇۇ قۇرۇلۇشۇ :
التاي ايماعىندا ساقتالاتۇرعانسۇۇ ەنەرگىيا ۅلچۅمۉ 4750.71 مىكاگىرتىس ، سىيمدۇۇلۇعۇ 2139 مىكاگىرتىس ، ەرتىشدارىياسىنىن دارىيا كۅرۉنۉشۉ شئنجاڭداقى 9 چوڭ كۅرۉنۉش رايوندۇن بئرى ، الدىنپئلااندالعان سىيمدۇۇلۇق 150 تۉمۅن مىكاگىرتىس پۉتۉن ايماقتا ارتۉردۉۉ سۇۇامبارىنان 48 بولۇپ ، امباردىن جالپى سىيمدۇۇلۇعۇ 9.36 مئلىيارت كۇب مەتىر كەلەت .
سۇۇ تۉشۉمدۅر بايلىعى:
التاي ايماعىنىن بالىققچىلىققا ىلايىق كەلەتۇرعان سۇۇ كۅلۅمۉ بىر قىيلا چوڭ ،گۅلدۅرۉ بار ، چوڭكۅلدۅردۅن بۇرۇلتوقوي وودانىنداقى ۋولكا كۅلۉ مامىلەكەتىبىزدەكى 10 چوڭ تاتتۇۇ سۇۇكۅلۉنۉن بىرى ، بالىقچىلىق امبارىنىن كۅلۅمۉ 12.3 تۉمۅن كۋادىرات مەتىر ، جىلدىقتۉشۉم 5000 توننا ، بالىق تۉرۉ كۅپ ، ساپاتى جاقشى ، بالىق تۉرۉنۅن 34 تۉر باربولۇپ ، ەكونومىيكالىق قىمباتى بىر قىيلا جوعورۇسۇنان 18 تۉرۉ بار .
قازىلما بايلىق :
التاي ايماعىارتۉردۉۉ قازۇۇ شارتىنا ەە قازىلما بايلىعى مول ، مامىلەكەتىبىزدەكى داڭىقتۇۇ سارىالتىن جانا ىراڭدۇۇ مەتال ئشتەپ چىعارۇۇ رايونۇ . كەن بايلىق تۉرۉ تولۇق ،ساقتالىشى مول ، داڭىقتۇۇ كۅحارلار بار ، ازىر بايقالعان كەن بايلىق تۉرۉنۅن 11چوڭ تۉر ، 84 كىچىك تۉر بولۇپ ساقتالۇۇ ۅلچۅمۉ شئنجاڭ بويۇنچا الدىنقى ورۇنداتۇراتۇرعاندان 21 تۉرۉ بار ، چەك ارا ئچىندەكى قارا تۉڭكى مئس-نىكىل كەنى بولسوشئنجاڭداقى ەڭ چوڭ مئس-نىكىل كەنى بولۇپ ، جاشىرىن ەكونومىيكالىق كۉچۉ چوڭ ،كەلەچەكتە مامىلەكەتىبىزدەكى 2-چوڭ مئس بازاسىنا ايلانات ، وڭتويلۇقتارعا ەە بولۇپالتاي ايماعىنىن ەڭ چوڭ ارتىقچىلىعى وشوندوي ەلە التايدى اچىپ جىبەرۉۉقۇرۇلۇشۇنداقى مۇيۇم ەكونومىيكالىق تۉيۉن .
چارباچىلىعى :
التاي ايماعىبايىرتان «توپۇراعى كۉردۉۉ ، سۇۇسۇ مول»دەپ ايتىلىپ كەلەت ، جاقشى بولعونجۇعىراپىيالىق چۅيرۅگۅ ەە بولۇپ اپتونوم رايونۇبۇزداقى مۇيۇم چارباچىلىق بازاسىنىنبىرى .
2006-جىلى جايلووكۅلۅمۉ 14763.6تۉمۅن مو بولۇپ ، مەزكىلدۉۉ پايدالانىشچان جايلوو 1.47 مئلىيارت مو، ايىل چارباچىلىق جالپى ئشتەپ چىعارۇۇ قىمباتىنىن %48.4 تىن ەەلەيت .
التاي قوي ەتىنىنداامى جاقشى ، بولۇپتا ۅزكۅچۅ ازىقتىق قىمباتى جانا داۋالاش قىمباتىنا ەە ، ەلارالىق بازاردا بازار تۉشۉمۉ بولۇدا ، جاقىنقى جىلداردان بەرى التاي چارباچىلىعىۇچقانداي ۅنۉگۉۉدۅ .
5 . اكىمچلىك رايوندورعو ايرۇۇ
نەگىزكى ابالى :
التاي ايماعى چۅلكۅمۉندۅ 1 وودان داراجالۇۇ شاار : التاي شاارى ، 6 وودان : بۇرچىن وودانى ،قابا وودانى ، جىمىنەي وودانى ، بۇرۇلتوقوي وودانى ، كۅكتۅقوي وودانى ، چىڭگىلوودانى ، جالپى 3 كۅچۅ ، 13 بازار ، 41 ايىل ، 68 ولتۇراق رايون ، 506 كەنتكومتەتى بار ايماقتىق اكىمچىلىك مەكەمە التاي شاارى ازاتتىق جولۇ 341-نومۇرعاجايعاشقان .
قاراشتۇۇ رايونكۅلۅمۉ :
التاي ايماعى : 117989.21كۋادىرات كىلومەتىر ، 64 تۉمۅن .
التاي شاارى : جەرمايدانى 10852.43 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سان 23 تۉمۅن ، پوچتو نومۇر 836500 ،ەل ۅكۉمۅتۉ ازاتتىق جولۇنا جايعاشقان .
بۇرچىن وودانى : جەرمايدانى 10369.45 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 7 تۉمۅن ، پوچتو نومۇرۇ 836600 ،ووداندىق ەل ۅكۉمۅتۉ بۇرچىن بازاراىنا جايعاشقان .
كۅكتوقوي وودانى :جەر مايدانى 32327 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 9 تۉمۅن ، پوچتو نومۇرۇ 836100 ،ووداندىق ۅكۉمۅت قۇىرتىش بازارىنا جايعاشقان .
بۇرۇلتوقوي وودانى :جەر مايدانى 33319.38 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 7 تۉمۅن ، پوچتو نومۇرۇ836400 ، ووداندىق ۅكۉمۅت بۇرۇلتوقوي بازارىنا جايعاشقان .
قابا وودانى : جەرمايدانى 8185.55 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 8تۉمۅن ،پوچتو نومۇرۇ 836700 ،ووداندىق ۅكۉمۅت اقچى بازارىنا جايعاشقان .
چىڭگىل وودانى : جەرمايدانى 15790.36 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 6 تۉمۅن ، پوچتو نومۇرۇ 836200 ،ووداندىق ەل ۅكۉمۅتۉ چىڭگىل بازارىنا جايعاشقان .
جىمىنەي وودانى : جەرمايدانى 7145.04 كۋادىرات كىلومەتىر ، جان سانى 4 تۉمۅن ، ووداندىق ەل ۅكۉمۅتۉ توپتەرەك بازارىنا جايعاشقان .
6 . ەكونومىيكاسى
2010-جىلىداقىايماقتىن ەكونومىيكا ۅنۉگۉۉ ابالى :
ەل چارباسىنىن اشۇۇسۇتۇرۇقتۇۇ ، ايماق ئشتەپ چىعارۇۇ جالپى قىمباتى 134.86 مئلىيارت يۇەنگە جەتگەنبولۇپ ، الدىنقى جىلعا سالىشتىرعاندا %10.10 اشقان ، بۇنۇن ئچىندە 1-كەسىپ 29.58مئلىيارت يۇەن ، %3.90 اشقان ؛ 2-كەسىپ 58.58 مئلىيارت يۇەن ، %12 اشقان ؛ 3-كەسىپ46.70 مئلىيارت يۇەن ، %11.80 اشقان . (2) قور سالۇۇعا تۉرتكۉ بولۇپ جاتقان تۉر709 ، مۇقۇم ئشتەپ چىعارۇۇ قورۇ 105.09 مئلىيارت يۇەن ، %40 اشقان ، سووداگەرچاقىرۇۇ قورۇ 80.53 مئلىيارت يۇەن ، %62.84 اشقان .(3) سىرتقا اچىپ جىبەرۉۉ تەز ،ايماقتىن سىرتقى سوودا ئمپورت-ەكىسپورت قىمباتى 6.86 مئلىيارت يۇەن ، الدىنقىجىلعا سالىشتىرعاندا %45.51 اشقان ، ۇلاندۇۇ 3 جىل كۅرۉنۅرلۉۉ اشۇۇ تەشدىگىنساقتاپ كەلگەن . (4) ەل تۇرمۇشۇ ۇلاندۇۇ جاقشىلانىپ ، دىيقان-چارباچىلاردىن ورتوچوكىرىمى 5138 يۇەن ، الدىنقى جىلعا سالىشتىرعاندا 336 يۇەن اشقان ، قايتا ئشكەورۇنداشۇۇ قاتىم سانى 4.32 تۉمۅن قاتىمعا جەتگەن بولۇپ ئشسىزدىك سالىشتىرماسى %2.9.
2011-جىلداقىايماقتىن ەكونومىيكالىق ۅنۉگۉۉ تالابى جانا باعىتى :
نەگىزكى تالابى :دىڭشياۋپىڭ نازارىياسى جانا ۉچگۅ ۅكۉلدۉك قىلۇۇ زارىل ئدىياسىن جەتەكچى قىلىپ ،ئلمىي ۅنۉگۉۉ قاراشىن چۇڭقۇر تاانىپ ، ەكونومىيكالىق ۅنۉگۉۉنۉ نەگىز قىلىپ ،چۇڭقۇر سىلاات الىپ بارىپ ، ەل تۇرمۇشۇن جاقشىلاپ ، تىرىشىپ باي-باياشات ، مادانئيالتاي قۇرۇۇ .
نەگىزكى باعىتى :ايماقتىن ئشتەپ چىعارىش جالپى قىمباتىنىن 155 مئلىيارت يۇەن اشۇۇسۇ ، %12 تىنجوعورۇ بولۇشۇن امالعا اشىردى ، دىيقان-چارباچىلاردىن جالپى كىرىمىنىن 500 يۇەندەناشۇۇسۇ كەپىلدىكە ەە بولدۇ ، ئشسىزدەر سالىشتىرماسى %3.5 ، جان ساندىن تابىعىياشۇۇسۇ %11.5 .
7 . مادانئيات كۅركۅم ۅنۅر
ايتىش :
ايتىش بولسو قازاقۇلۇتۇنۇن قۇتتۇقتوو پالىيەتىنىن بىرى ، ار جىلى چارباچىلار چوعۇلۇپ دومبۇرا چەرتىپبىيلەپ ارتۉردۉ پالىيەت جانا اقىندار ايتىشىن ۅتكۅزۅت .
التاي ايماعىنىنايتىشى ار ەكى جىلدا بىر ىرەەت ، ار قايسى وودان شاارلار ىرەتى بويۇنچا ۅتكۅزۅت ،1997-جىلعاچا 11 ىرەت ۅتكۅزۉلۉپ بولدۇ ، كۅلۅمۉ بىر قىيلا چوڭ ، اندان باشقا قاباوودانى ار ەكى جىلدا بىر جولۇ ، ار قايسى ايىلدار ىرەتى بويۇنچا ۅتكۅزۅت ، ۇباقتى3 كۉن بولوت ، كۅكتوقوي وودانى جىلدا بىر ىرەت ۅتكۅزۅت ، ايتىش قازاق ۇلۇتۇنۇن جۅرۅلگۅلۉۉ پالىيەتى .
قىز تالاشۇۇ :
قىز تالاشۇۇ قازاق جاشتارىنىن جاقتىرىپ وينويتۇرعان ات ۉستۉندۅكۉ دەنە-تاربئيا پالىيەتى ، ارىقىز-ۇۇلداردىن سۉيۉۉسۉن بىلدىرۉۉنۉن ۅزكۅچۅ شەكىلى ، قىز تالاشۇۇ اداتتا جايمەزكىلىندە كەڭىرى كەتگەن جايلوودو الىپ بارىلات ، بۇل ويۇن بىر قانچا ساات ۇلانات. جىگىتتەرتارتىپ بويۇنچا قىزداردى قاتىناشۇۇعا چاقىرات ، كۅپچۅلۉك قانعىچا وينويت ، قىزتالاشۇۇ جايلوودوقۇ جاشتاردىن كۅنۅ قايدەگە قارىشى تۇرۇپ ، كوللەكتىپ نىكەلەنۉۉجانا ەركىن ماحاباتتاشۇۇنۇن بىر تۉردۉۉ ارعاسى ، جاش قىز-ۇۇلدار قىز تالاشۇۇارقىلۇۇ ۅزارا تاانىشات ۅزارا تۉشۅنۅت ، ەڭ اقىرىندا مۇرات ماقساتىنا جەتەت ، قىزتالاشۇۇ كۅبۉنچۅ ايت بايرامداردا ۅتكۅزۉلۅتۇرعان بولۇپ ۇلۇتتۇق مادانئياتتىن بىربۅلۉگۉ .
ۇلاق تارتۇۇ :
ۇلاق تارتۇۇقازاقتاردىن ات ۉستۉندۅكۉ كۅڭۉل اچۇۇ پالىيەتى ، وشوندوي ەلە بىر تۉردۉۉقارشىلاشۇۇ ، كەزگىن تالاشۇۇ ، ۇيۇشچاندىق ، قايرات جانا اقىل-پاراساتبىرلەشتىرىلگەن ات ۉستۉندۅكۉ دەنە تاربىيا پالىيەتى ، ۇلاق تارتۇۇ باشتالعاندان كيىنقاتىشقاندار الىستان ات چاپتىرىپ كەلىپ ۇلاقتى تالاشات ، ەكى  گۇرۇپپا قايتا-قايتا گۉچ سىناشۇۇ ارقىلۇۇۇلاقتى تارتىپ الىپ ەڭ اقىرىندا جەڭۉۉچۉ ولجوسۇن الىپ مايداندان ايرىلات .
اي ۇسۇلۇ :
اي ۇسۇلۇ بىر تۉردۉۉكەڭىرى تارقالعان قازاق ەلى اراسىنداقى كوللەكتىپ ۇسۇل ، قىز ۇۇلدار قاتار تىزىلىپجە القا سىمال بولۇپ وينويت ، بۇل ۇسۇل قازاق جاشتارىنىن سەزىم الماشتىراتۇرعانبىر تۉردۉۉ ارعا ، قازاق ۇلۇتۇ ارجىلى بىر تۉردۉۉ كۅڭۉل اچۇۇ پالىيەتىنوورۇنداشتىرات ، بىر كۉندۉك پالىيەتتەن كيىن قارتاڭدار جانا جاش بالدار چارچاپۉيلۅرۉنۅ قايتىپ ارام الىشات ، بىر توپ جاشتىعى ۇرعۇپ تۇرعان جاشتار جانا قىزدارجايلوودو قالىپ مۇزىكاعا تەڭكەش بىيلەشەت .
وبا مايرامى :
وبا مايرامىموڭعۇلداردىن ۇزاق تارىققا ەە مايرامى ، ار جىلى 7-8-ايلاردا موڭعۇلدار ۉي-بۉلۅبويۇنچا جىيىلىپ شاتتىق ئچىندە مايرام ۅتكۅزۅت . كىشىلەر قىمىز جانا كاۋاپتارىنبىر جەرگە جيىپ ات بايگىسى ، چالىش ، وق جاا اتۇۇ قاتارلۇۇ پالىيەتتەردى ۅتكۅزۉپبولعوندون كيىن ، پۉتۉن ەر ايال چوعۇلۇپ قىمىز ئچىپ ، كاۋاپ جەپ مايرامداشات .
8 . اعارتۇۇ :
تولۇق ورتودونايماقتىق 1-ورتو ، 2-ورتو ، 3-ورتو ، پەداگوگىيكا تولۇق ورتو ، سالاماتتىقتىساقتوو مەكتەبى بۇندان باشقا التاي كەسبىي تاحنىيكا مەكتەبى بار .
9 . ساياقات
التاي ايماعى ەگىزتوو ، ورموندۇق مەنەن قاپتالعان ، ساياقات بايلىعى ەسەپتەلەتۇرعان وورۇندان 185بار بولۇپ ، بۇنۇن ئچىندە جوعورۇ داراجالۇۇ ورۇندان 106سى بار ، «ئنساندار گۉردۉۉتوپۇراعى»،«جۇڭگودوقۇ جاڭىلىق» دەپ ايتىلىپ كەلەجاتقان مامىلەكەت 5Aداراجالۇۇ ەكولوگىيالىق كۅرۉنۉش رايونۇ قاناس شئنجاڭدىن ەكى چوڭ تۉرۉنۉن بىرىبولۇپ تاندالعان مامىلەكەت داراجالۇۇ تابىعىي كۅرۉنۉشگۅ ەە ، التاي شئنجاڭ جايلووتارىحىي مادانئيات توپتوشقون جەر ، كەن بايلىعى مول .
10 . جەرلىك تۉشۉم
اتى تايمىن سالىمونبالىعى ، سالىمون بالىق تۉرۉنۅ تاان ، مامىلەكەت تارابىنان ەكىنچى داراجالۇۇ قورعولوتۇرعانايبان ، شئنجاك چەكاراسى ئچىندە تەك قانا ەرتىش دارىياسى اعىنىنا تارقالعان ،بولۇپدا قاناستىن قىزىل بالىعى اياباي داڭىقتۇۇ ، اداتتا قاناسقا كەلگەنساياقاتچىلار قاناس قىزىل بالىعىن كۅربۅي كەتبەيت . قىزىل بالىقتىن ەڭ چوڭۇنۇنۇزۇندۇعۇ 10 مەتىر ، باشىنىن دىيامەتىرى 1.5 مەتىر ، ووردۇعۇ 2 توننا ايلاناسىندا، قىزىل بالىق قىمباتتۇۇ بالىق تۉرۉنۅ كىرەت ، ەتىنىن ىراڭى سۉت ىراڭ . تاتتۇۇ ،ازىقتىق قىمباتى جوعورۇ ، ساياقاتچىلار اياباي جاقتىرات .
التاي چوڭ قۇيرۇقتۇۇقويۇ : التاي چوڭ قۇيرۇقتۇۇ قويۇ مامىلەكەتىبىزدەكى داڭىقتۇۇ قوي تۉرۉنۅن ،نەگىزكىسى التاي توولورۇندا جاشايت . التاي چوڭ قۇيرۇقتۇۇ قويۇ ۇزۇن تارىحتىباشتان كەچىرگەن بولۇپ ، نەگىزكى ۅزكۅچۅلۉگۉ سۇۇققا چىدامدۇۇ ، چۅيرۅگۅ جاقشىشايكەشگەن ، قۇيرۇعۇ ۅزكۅچۅ چوڭ بولۇپ دەنە ووردۇعۇنۇن تۅرتتۅن بىرىنە تۇۇرا كەلەت، چوڭ قۇيرۇقتۇۇ قوي اداتتا ەگىز بولوت .
جەر موكوسۇ : موكوتامىرىنىن ۇزۇندۇعۇ 0.5-1.0 مەتىرگەچە بولوت ، مۇۇن سەزگەنىچ جانا شامالداپقالۇۇنۇ داۋالاشتاقى دارىلىق ۅسۉمدۉك ، جەر موكوسۇ بىر تۉردۉۉ موكو تامىرىنداقى اقىراڭدۇۇ تومولوق موكو ، ورتوچو دىيامەتىرى 8-9 مئللىيمەتىر ، ەڭ چوڭۇ 20مئللىيمەتىرگە جەتەت ، موكونۇن ۅسۉپ جەتىلىشى ۇزۇن ، جامعىردان كيىنكى ابا اچىقكەزدە ۅسۉشۉ تەز بولوت . جاقىنقى جىلداردان بەرى كىشىلەر جەر موكو باكتىرىياسىنىزىلدەپ جاساپ چىقتى ، 1997-جىلى تاستىقتان ۅتكۅزۉپ ، ازىر التاي ايماعى رايونۇنداسىناق ىرەتىندە ئشتەپ چىعارىپ كشىلەردىن قىمباتتۇۇ جاشىل جەمەكتىكە بولعون تالابىنقامدادى .

) `% P7 v/ n8 y7 {  e
كىرگەندەن كىيىن جووپ جازالاسىز كىرىش | داروو تىزىمدەتىڭ

جۅنۅكۅي نۇسقاسى|تەلەفون نۇسقاسى|قادام تورۇ

GMT+8, 2018-5-26 23:42 , Processed in 0.180989 second(s), 20 queries .

Powered by Discuz! X2.5

© 2001-2012 Comsenz Inc.

چوققىغا قايتىش